Wędrując po Bieszczadach, warto skorzystać z przejazdu najdłuższą zachowaną w Polsce kolejką leśną, aby podziwiać z okien wolno jadącego pociągu piękne widoki najbardziej dziewiczych polskich gór. Z dziejów kolejki Bieszczadzka Kolejka Leśna jest jedyną zachowaną linią z wybudowanych niegdyś w tych górach sieci kolejowych. Ma swój początek w XIX w., kiedy to w 1898 r. oddano pierwszy fragment z Nowego Łupkowa do Cisnej (25 km). Początkowo planowano wprawdzie przedłużenie istniejącej linii normalnotorowej z Przemyśla do Łupkowa, lecz ze względu na trudny górski teren rząd galicyjski postanowił wybudować znacznie tańszą linię wąskotorową o prześwicie 760 mm. Bieszczadzka kolejka miała nietypowy prześwit 760 mm, obowiązujący na terenie Austro-Węgier ze względów obronnych. W celu dalszego łatwego transportu drewna z Bieszczadów w okresie 1900-1904 dobudowano odcinek z Cisnej do Kalnicy i Beskidu (12 km) uważany za najbardziej kręty w Bieszczadach (69 łuków i 70 prostych odcinków), który funkcjonował jako przedsięwzięcie prywatne. W czasie I wojny światowej kolejka z niewielkimi przerwami służyła wyłącznie okupującej te tereny armii (początkowo austro-węgierskiej, potem rosyjskiej i...
Wędrując po Bieszczadach, warto skorzystać z przejazdu najdłuższą zachowaną w Polsce kolejką leśną, aby podziwiać z okien wolno jadącego pociągu piękne widoki najbardziej dziewiczych polskich gór. Z dziejów kolejki Bieszczadzka Kolejka Leśna jest jedyną zachowaną linią z wybudowanych niegdyś w tych górach sieci kolejowych. Ma swój początek w XIX w., kiedy to w 1898 r. oddano pierwszy fragment z Nowego Łupkowa do Cisnej (25 km). Początkowo planowano wprawdzie przedłużenie istniejącej linii normalnotorowej z Przemyśla do Łupkowa, lecz ze względu na trudny górski teren rząd galicyjski postanowił wybudować znacznie tańszą linię wąskotorową o prześwicie 760 mm. Bieszczadzka kolejka miała nietypowy prześwit 760 mm, obowiązujący na terenie Austro-Węgier ze względów obronnych. W celu dalszego łatwego transportu drewna z Bieszczadów w okresie 1900-1904 dobudowano odcinek z Cisnej do Kalnicy i Beskidu (12 km) uważany za najbardziej kręty w Bieszczadach (69 łuków i 70 prostych odcinków), który funkcjonował jako przedsięwzięcie prywatne. W czasie I wojny światowej kolejka z niewielkimi przerwami służyła wyłącznie okupującej te tereny armii (początkowo austro-węgierskiej, potem rosyjskiej i znowu austro-węgierskiej). Po zakończeniu I wojny światowej wznowiono ruch towarowy i pasażerski, jedynie w latach 1932-1934 rozebrano prywatny odcinek Cisna-Beskid (odbudowany w czasie II wojny światowej przez Niemców i ostatecznie rozebrany w 1944 r.). We wrześniu 1939 r. ruch całkowicie wstrzymano, by przywrócić go 2 miesiące później. W 1942 r. Niemcy zmodernizowali linię oraz tabor, zmieniając rozstaw torów z 760 mm na 750 mm. Po zakończeniu II wojny światowej kolejkę przejęły PKP, ale jej nie uruchomiono ze względu na brak ludności, trwające do 1948 r. walki powstańcze oraz zniszczenia linii i brak taboru. W 1950 r. obiekt przekazano Lasom Państwowym i rozpoczęto gruntowną modernizację linii Nowy Łupków-Cisna, w ramach której w 1955 r. tor na odcinku Nowy Łupków-Wola Michnowa ułożono w innym miejscu i dodatkowo wzniesiono nową stację Smolnik. Oprócz tego wybudowano dwie nowe linie: Rzepedź-Smolnik z odgałęzieniem do Mikowa (w 1959 r.) i Cisna-Moczarne (w 1964 r.). Najtrudniejszy okazał się odcinek zaledwie 6 km z Dołżycy do Przysłupia, który budowano aż 3 lata ze względu na grząski teren, osuwiska i głębokie doliny potoków wymagające budowy 16-metrowych nasypów. Na skutek trwającej ok. 10 lat przebudowy i rozbudowy kolejka liczyła aż 19 przystanków i 73 km długości, stanowiąc najdłuższą kolejkę leśną w Polsce, której całość szczęśliwie zachowała się do XXI w. Ponadto powstały nowe budynki parowozowni (w Cisnej i Rzepedzi), warsztaty (w Nowym Łupkowie) i zabudowania stacyjne. Kolejka obsługiwała głównie nowo powstały kombinat drzewny w Rzepedzi oraz - od 1963 r. - coraz liczniej docierających w Bieszczady turystów. W latach 70. przeprowadzono kolejny remont, jednak na skutek rozwoju transportu samochodowego (wybudowania równoległych dróg: bieszczadzkiej i karpackiej) stopniowo malały przewozy towarowe i pasażerskie, co doprowadziło do ograniczenia w 1991 r. ruchu osobowego wyłącznie do sezonu letniego (czyli de facto do ruchu turystycznego). W 1992 r. torowisko, stacje i przystanki oraz część taboru wpisano do rejestru zabytków. Niestety w 1995 r. zrezygnowano nawet z wożenia turystów i kolejce zaczęła grozić całkowita likwidacja. Szybko, bo w 1996 r. powstała Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, która rok później wznowiła ruch turystyczny na odcinku Cisna Majdan-Przysłup. Obecnie właścicielem obiektu, z wyjątkiem przekazanego Bieszczadzkiemu Parkowi Narodowemu odcinka Wetlina-Moczarne, są Lasy Państwowe, a użytkownikiem Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej. Przejazdy turystyczne Wprawdzie zachowany przebieg linii pokrywa się z historycznym jedynie na niecałym fragmencie Wola Michowa-Cisna, warto skorzystać z przejazdu pociągiem turystycznym. Na pociąg składa się od dwóch do ośmiu wagonów prowadzonych przez lokomotywy Lyd2 (a na zamówienie przez parowóz Las). Przejazd pozwala podziwiać piękne górskie widoki i serpentyny (ciasne łuki i duża różnica wysokości). Bieszczadzka ciuchcia przemierza urocze góry na trasie od Woli Michowej do Przysłupia. Turyści w 2006 r. mieli do wyboru dwie trasy: Cisna Majdan-Przysłup (11 km) oraz Cisna Majdan-Wola Michowa (17 km). Po drodze można wysiąść na którymś z przystanków (w Cisnej, Dołżycy, Żubraczem, Solince, Balnicy, Maniowie) i dalej pomaszerować pieszo dochodzącymi do kolejki szlakami turystycznymi. Na trasie Cisna Majdan-Wola Michowa warto zwiedzić wieś Balnicę, która początkowo nosiła nazwę Bannica (od słowa bania oznaczającego słone źródło), a na skutek poprowadzenia w 1918 r. granicy polsko-czechosłowackiej znalazła się wraz z odcinkiem ok. 1 km torów w kierunku Solinki po stronie słowackiej. W związku z koniecznością przejazdu przez Słowację pociągi eskortowała straż graniczna do 1938 r., kiedy to dokonano korekty niefortunnej granicy. Zmiana objęła ok. 0,8 km2 powierzchni, co wymagało przesunięcia granicy o 67 m i jest to ponoć jedyny nabytek terytorialny Polski z 1938 r., który po 1945 r. pozostał w jej granicach. Przed II wojną światową osada liczyła ok. 500 mieszkańców, których po 1945 r. całkowicie wysiedlono. Obecnie o śladach bytności człowieka świadczą jedynie pozostałości kapliczki i cmentarza. Atrakcyjność podnosi bliskość terenów chronionych - linia na odcinku Rzepedź-Smolnik-Wola Michowa biegnie wzdłuż granicy Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego, a na odcinku do Wetliny znajduje się na jego terenie. Warto zwrócić uwagę na charakterystyczne dla terenu górskiego mosty i przepusty (łącznie na całej kolejce występuje 30 mostów i 234 przepusty) oraz nasypy o wysokości 16 m na odcinku z Dołżycy do Przysłupia. W planach jest przedłużenie trasy turystycznej do Nowego Łupkowa, a następnie przywrócenie ruchu na całej sieci z wyjątkiem odcinka Wetlina-Moczarne. Zwiedzając bieszczadzką kolejkę, warto również dotrzeć do pobliskiej normalnotorowej linii kolejowej Zagórze-Łupków-Medzilaborce (obecnie na Słowacji) ze względu na słynny tunel pod Przełęczą Łupkowską. Obiekt o długości 700 m wybudowano w 1872 r. na potrzeby linii kolejowej ze Lwowa do Budapesztu. Tunel odegrał dużą rolę strategiczną w czasie I i II wojny światowej, będąc przedmiotem zaciekłych walk. Został wysadzony przez wojska polskie w 1939 r. i niemieckie w 1944 r. Armia radziecka próbowała bez powodzenia prowadzić ruch pociągów po torach ułożonych w siodle przełęczy, co zakończyło się katastrofą - pociąg spadł w przepaść. Obiekt odbudowano w 1946 r. Eksponaty Bieszczadzka kolejka słynęła z parowozów o nazwach oddających jej charakter - Las i Ryś. Niestety większość zabytkowego taboru niegdyś eksponowanego w Cisnej znajduje się od 1991 r. w Muzeum Kolei w Wąskotorowej w Sochaczewie (parowóz Kp4 i Px48, wagony osobowe Bh i S, wagon do dłużycy, wagon platforma i pług odśnieżny). Stopniowo na stacji Cisna Majdan gromadzona jest kolekcja taboru: . parowozy: polski Las (czynny!), . lokomotywy spalinowe: rumuńskie Lyd2 (5 szt.) z 1977-1980 r., WLs75, WLs150 (2 szt.), WLs180, Lxd2 (1 szt.), . wagony osobowe: Bhx z 1975 r. (8 szt.) oraz przerobione z towarowych letniaki (2 szt.), . wagony towarowe: wózki kłonicowe (15 szt.), wagony platformy z lat 50. XX w., . inne: drezyna motorowa. Ponadto warto zwrócić uwagę na ładne zabudowania stacji Cisna Majdan (budynek dworca i magazyn), które są jedynymi obiektami kolejki pochodzącymi sprzed modernizacji.
Siedziba: stacja Cisna Majdan . Dojazd: z Krakowa pociągiem do Sanoka (pospiesznym 6 godz. 31 min z przesiadką w Rzeszowie lub bezpośrednim 6 godz. 45 min, osobowym z przesiadką w Rzeszowie i Jaśle 11 godz. 7 min) lub do Zagórza (pospiesznym 6 godz. 47 min z przesiadką w Rzeszowie lub bezpośrednim 7 godz., osobowym z przesiadką w Rzeszowie i Jaśle 11 godz. 22 min), a następnie autobusem lub busem do stacji Cisna Majdan; samochodem drogą krajową nr 4, 9, 886 i 28. Przejazdy turystyczne: rozkładowe od maja do września w niedziele na trzech trasach: Cisna Majdan-Przysłup (w lipcu i sierpniu codziennie, a w maju i wrześniu w dni wolne od pracy), Cisna Majdan-Wola Michowa (w lipcu i sierpniu w dni wolne od pracy) oraz Cisna Majdan-Balnica (w lipcu i sierpniu od poniedziałku do piątku z wyjątkiem świąt). Odjazdy z Cisnej Majdanu: w kierunku Przysłupia godz. 10.00, powrót na 12.40, w kierunku Woli Michowej godz. 13.00, powrót na 16.10, do Balnicy godz. 13.00, powrót na 14.45. Bilety do nabycia u kierownika pociągu, cena zależna od trasy (na najkrótszej trasie Cisna Majdan-Balnica przejazd w jedną stronę normalny 9 zł, ulgowy 7 zł, w dwie strony normalny 14 zł, ulgowy 10 zł, a na najdłuższej Cisna Majdan-Wola Michowa przejazd w jedną stronę: normalny 14 zł, ulgowy 10 zł, w dwie strony normalny 22 zł, ulgowy 16 zł). Oprócz tego przez cały rok można zamówić przejazd dla grup zorganizowanych nawet do 200 osób jednocześnie (cena zależy od liczby osób i długości trasy - w przypadku grupy 50 os. od 550 do 900 zł, w przypadku grupy 200 os. od 1540 do 2760 zł. W 2008 r. planowane jest przedłużenie ruchu do Łupkowa. . Kontakt: Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, Majdan 17, 38-607 Cisna, tel. (013) 468 63 35, e-mail: ciuchcianasza@vp.pl. Internet: www.kolejka.bieszczady.pl.
