Żnińska Kolej Powiatowa i Muzeum Kolejki Wąskotorowej w Wenecji
karolina.kowalska
Pochodząca z XIX w. żnińska wąskotorówka służyła do transportu osób oraz płodów rolnych (głównie buraków cukrowych) do cukrowni i stacji kolei normalnotorowej w Żninie. Od 1976 r. wozi turystów. Jest ona pierwszą wąskotorową koleją w Polsce, na której wprowadzono przewozy turystyczne. Niegdyś łączyła ona podżnińską Wenecję z Rzymem, dziś może zawieźć turystów do Wenecji, gdzie znajduje się najbardziej zadbane w Polsce Muzeum Kolejki Wąskotorowej. Z dziejów kolejki Żnińska wąskotorówka o prześwicie 600 mm połączyła istniejące linie normalnotorowe: Nakło-Gniezno (z 1887 r.), Inowrocław-Żnin-Wągrowiec (z 1889 r.) i Żnin-Damasławek (z 1889 r.). Podstawą jej powstania była ustawa parlamentu pruskiego o kolejach lokalnych z 1892 r. oraz uchwała sejmiku powiatowego z 1892-1893 r. Budowę rozpoczęto wiosną 1893 r., po kilku miesiącach przewieziono buraki do cukrowni w Żninie, a rok później oficjalne otwarto dwa pierwsze odcinki: Żnin-Rydlewo-Biskupin-Rogowo (19,4 km) i Biskupin-Szelejewo (8,2 km). Tempo budowy było imponujące - dziennie układano nawet 800 m torów. Wybrano rozstaw toru 600 mm ze względu na niskie koszty budowy i eksploatacji (około trzykrotnie niższe niż w przypadku kolei...
Pochodząca z XIX w. żnińska wąskotorówka służyła do transportu osób oraz płodów rolnych (głównie buraków cukrowych) do cukrowni i stacji kolei normalnotorowej w Żninie. Od 1976 r. wozi turystów. Jest ona pierwszą wąskotorową koleją w Polsce, na której wprowadzono przewozy turystyczne. Niegdyś łączyła ona podżnińską Wenecję z Rzymem, dziś może zawieźć turystów do Wenecji, gdzie znajduje się najbardziej zadbane w Polsce Muzeum Kolejki Wąskotorowej. Z dziejów kolejki Żnińska wąskotorówka o prześwicie 600 mm połączyła istniejące linie normalnotorowe: Nakło-Gniezno (z 1887 r.), Inowrocław-Żnin-Wągrowiec (z 1889 r.) i Żnin-Damasławek (z 1889 r.). Podstawą jej powstania była ustawa parlamentu pruskiego o kolejach lokalnych z 1892 r. oraz uchwała sejmiku powiatowego z 1892-1893 r. Budowę rozpoczęto wiosną 1893 r., po kilku miesiącach przewieziono buraki do cukrowni w Żninie, a rok później oficjalne otwarto dwa pierwsze odcinki: Żnin-Rydlewo-Biskupin-Rogowo (19,4 km) i Biskupin-Szelejewo (8,2 km). Tempo budowy było imponujące - dziennie układano nawet 800 m torów. Wybrano rozstaw toru 600 mm ze względu na niskie koszty budowy i eksploatacji (około trzykrotnie niższe niż w przypadku kolei normalnotorowej). Szerokość tę wymyślono na potrzeby wojska - po raz pierwszy taką technologię zastosowano w czasie wojny francusko-pruskiej, a następnie przejęły ją koleje gospodarcze i publiczne. Wkrótce kolejka osiągnęła długość 79 km i miała 43 przystanki, przewoziła pasażerów i ładunki. Na stacji w Żninie powstała parowozownia wachlarzowa (identyczna nadal znajduje się w żnińskiej cukrowni), warsztaty z odlewnią i budynek dyrekcji (mieszczący także mieszkania dla urzędników kolejki), a w Rydlewie, Biskupinie, Gąsawie, Szelejewie, Rogowie i Ostrówcach wybudowano małe budynki mieszkalne pełniące jednocześnie funkcję stacji. Popularność linii wzrosła szczególnie po odkryciu prehistorycznej osady w Biskupinie. Poza tym w okresie międzywojennym wielu turystów jeździło wagonikami na wypoczynek do Ostrówiec. Co ciekawe, rozkład jazdy pociągów wąskotorowych i normalnotorowych był tak ułożony, że mieszkańcy regionu Żnina byli w stanie w ciągu dnia dojechać do Poznania i wrócić, mając do dyspozycji aż 5 godzin na załatwianie spraw lub zwiedzanie! Kolejka funkcjowała także w czasie II wojny światowej, wożąc wyłącznie Niemców. W 1949 r. została przejęta przez PKP. Niestety na skutek ekspansji linii autobusowych w latach 50. XX w. zaczęły maleć przewozy pasażerskie, co doprowadziło do całkowitego zawieszenia ruchu osobowego w 1968 r. Wkrótce (w 1972 r.) dzięki inicjatywie miejscowych kolejarzy otwarto Muzeum Kolejki Wąskotorowej w Wenecji (będące oddziałem Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie), co zachęciło PKP do uruchomienia w sezonie letnim pociągów osobowych na trasie Żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa (12 km) do obsługi rosnącej liczby turystów. Przejazd kolejką i zwiedzanie muzeum stało się punktem docelowym wielu wycieczek, a oprowadzający niegdyś z ogromną pasją po muzeum przewodnik - nieżyjący już Leon Lichociński - postacią legendarną. Leon Lichociński (1906-1992) przepracował na kolei prawie 30 lat m.in. jako dyżurny ruchu, konduktor i wreszcie kierownik pociągu. W 1966 r. przeszedł na emeryturę, ale nie rozstał się z koleją, lecz zaangażował w tworzenie Muzeum Kolejki Wąskotorowej, w którym pracował od jego założenia, czyli od 1972 r., do końca życia. Nazywano go księciem pałuckich przewodników, ponieważ jak nikt inny z ogromnym poczuciem humoru i zaangażowaniem opowiadał o kolejce wąskotorowej, eksponatach zgromadzonych w muzeum oraz historii Pałuk, ubarwiając swoje opowieści specyfi czną gwarą pałucką oraz anegdotami i legendami, np. o diable weneckim. Był człowiekiem-legendą, duszą muzeum, jedną z największych jego atrakcji, postacią ciepło i długo wspominaną przez turystów. Niektórzy turyści głównie dla niego odwiedzali weneckie muzeum. Za działalność na rzecz kolei i regionu otrzymał m.in. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł w wieku 86 lat w czasie służby w muzeum. Został pochowany w kolejarskim mundurze, który sprawili mu koledzy kolejarze, a wożącemu turystów parowozowi Px38 nadano imię Leon. Jednak w 2001 r. PKP podjęły decyzje o zamknięciu wszystkich kolejek wąskotorowych w Polsce, w tym cieszącej się zainteresowaniem turystów kolejki żnińskiej. Dzięki zaangażowaniu władz samorządowych mienie kolejki zostało przejęte w 2002 r. przez powiat żniński i władze gminy Gąsawa, które utworzyły Żninską Kolej Powiatową Sp. z o.o. w Żninie. W ten sposób przejazd kolejką wąskotorową i zwiedzanie Muzeum Kolejki Wąskotorowej stały się, obok Muzeum Archeologicznego w Biskupinie, podstawową atrakcją tzw. Szlaku Piastowskiego regionu Pałuk oraz województwa kujawsko-pomorskiego. Przejazdy turystyczne Regularne przejazdy pociągiem turystycznym (prowadzonym przez lokomotywę spalinową, a okazjonalnie przez parowóz Px38 Leon) odbywają się na trasie Żnin-Gąsawa-Żnin codziennie w okresie od 1 kwietnia do 31 sierpnia oraz dodatkowo w wybrane dni września (m.in. w czasie trwania Festynu Archeologicznego w Biskupinie). W pozostałym okresie można zamówić pociąg specjalny (po uprzednim zgłoszeniu telefonicznym) oraz dodatkowe atrakcje, wśród których są: grill, ognisko oraz specjalne inscenizacje - napad na pociąg, porywanie niewiast oraz ich wykup, rzucanie lassem, strzelanie w puszkę, przejażdżki konne dla porwanych, rytualny taniec przy ognisku wraz z wypalaniem fajki pokoju, zabawa przy ognisku na polanie w scenerii ruin weneckiego zamku. Eksponaty Eksponaty zgromadzono w Muzeum Kolejki Wąskotorowej w Wenecji zwanym dużym dworcem małej kolei ze względu na ciekawy sposób prezentacji ogromnej liczby eksponatów - w formie dworca z niezbędnymi urządzeniami technicznymi. Warte uwagi są: . parowozy: kilkanaście egzemplarzy różnych konstrukcji pochodzących z okresu 1899-1950 r., . lokomotywy spalinowe WLs40, . wagony: towarowe (towarowe kryte, węglarki, wózki leśne, kolebki, wagon cysterna) i osobowe, . inne: drezyny motorowe i ręczne, obrotnica z 1908 r., waga wagonowa, rogatki z domkiem dróżnika, żuraw wodny, różnego typu rozjazdy, zwrotnice itp. W dawne czasy przenosi zabytkowa poczekalnia, w której warto kupić widokówki i następnie je wysłać z oryginalnym datownikiem. Można również zaopatrzyć się w kolejowe wydawnictwa i pamiątki.
Siedziba: Żnińska Kolej Powiatowa Sp. z o.o., ul. Potockiego 4, Żnin oraz Muzeum Kolejki Wąskotorowej (Oddział Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie), Wenecja. . Dojazd: pociągiem osobowym z Bydgoszczy do Inowrocławia, a następnie autobusem do Żnina (łącznie ok. 2-3 godz.) lub bezpośrednio autobusem z Bydgoszczy (ok. 1,5-2 godz.); samochodem z Bydgoszczy drogą krajową nr 5. . Zwiedzanie muzeum: codziennie w godz. 9-18. Bilety: normalny 4 zł, ulgowy 3 zł. . Przejazdy turystyczne: rozkładowe w okresie od 15 kwietnia do 31 sierpnia oraz w wybrane dni września (m.in. w trakcie Festynu Archeologicznego w Biskupinie); odjazd ze Żnina godz. 9.00, 10.20, 11.40, 13.20, 14.40 i dodatkowo od 1 lipca godz. 16.00, odjazd z Gąsawy godz. 10.15, 11.30, 13.10, 14.30, 15.50 i dodatkowo od 1 lip ca godz. 17.15; bilety: dla dzieci i młodzieży szkolnej - w jedną stronę 7 zł, w dwie strony 13 zł; dla pozostałych osób: w jedną stronę 9 zł, w dwie strony 17 zł; dla dzieci do lat 3 przejazd bezpłatny; przejazd na zamówienie 1000 zł z lokomotywą spalinową i 1600 zł z parowozem Px38 Leon. . Kontakt: Żnińska Kolej Powiatowa Sp. z o.o., ul. Potockiego 4, 88-400 Żnin, tel. (052) 302 04 92, fax (052) 303 20 18, e-mail: zkp@paluki.pl, kolejka@znin.pl; Muzeum Kolejki Wąskotorowej, Wenecja, 84-410 Gąsawa, tel. (052) 302 51 30. . Internet: www.paluki.pl/ciuchcia, www.paluki.pl/mzp/kolejka.
