Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa
karolina.kowalska
Z dawnej stolicy Polski - Gniezna wyrusza wąskotorowa ciuchcia, będąca razem z kolejką żnińską jednym z elementów Szlaku Piastowskiego, promującego historię Wielkopolski i Pałuk. Z dziejów kolejki Pierwszy odcinek kolejki powstał na bazie linii o szerokości 900 mm, należącej do cukrowni Gniezno. Kolejkę cukrowniczą przekuto na szerokość toru 600 mm, dobudowano fragment, co pozwoliło 1 stycznia 1896 r. otworzyć odcinek z Gniezna do Mielżyna przez Niechanowo i Arcugowo (22,4 km). W tym samym roku oddano kolejne linie: z Niechanowa do Powidza przez Witkowo (ok. 19 km) oraz z Arcugowa do Kleparza (ok. 12 km). Początkowo kolejka nosiła nazwę Witkowskiej Kolejki Powiatowej. Prowadzono na niej ruch osobowy i towarowy. W 1911 r. po wybudowaniu odcinka z Powidza do Anastazewa (ok. 11 km) uzyskano połączenie z zaborem rosyjskim. Długość linii osiągnęła 72 km. Wkrótce odcinek 10 km okazał się ważny strategicznie, gdyż w czasie I wojny światowej tędy odbywał się transport na potrzeby wojskowe w kierunku granicy rosyjskiej. Z kolei podczas powstania wielkopolskiego w 1919 r. kolejka była cennym środkiem transportu dla powstańców, a jej pracownicy wzięli udział w powstaniu. W 1927 r. wskutek...
Z dawnej stolicy Polski - Gniezna wyrusza wąskotorowa ciuchcia, będąca razem z kolejką żnińską jednym z elementów Szlaku Piastowskiego, promującego historię Wielkopolski i Pałuk. Z dziejów kolejki Pierwszy odcinek kolejki powstał na bazie linii o szerokości 900 mm, należącej do cukrowni Gniezno. Kolejkę cukrowniczą przekuto na szerokość toru 600 mm, dobudowano fragment, co pozwoliło 1 stycznia 1896 r. otworzyć odcinek z Gniezna do Mielżyna przez Niechanowo i Arcugowo (22,4 km). W tym samym roku oddano kolejne linie: z Niechanowa do Powidza przez Witkowo (ok. 19 km) oraz z Arcugowa do Kleparza (ok. 12 km). Początkowo kolejka nosiła nazwę Witkowskiej Kolejki Powiatowej. Prowadzono na niej ruch osobowy i towarowy. W 1911 r. po wybudowaniu odcinka z Powidza do Anastazewa (ok. 11 km) uzyskano połączenie z zaborem rosyjskim. Długość linii osiągnęła 72 km. Wkrótce odcinek 10 km okazał się ważny strategicznie, gdyż w czasie I wojny światowej tędy odbywał się transport na potrzeby wojskowe w kierunku granicy rosyjskiej. Z kolei podczas powstania wielkopolskiego w 1919 r. kolejka była cennym środkiem transportu dla powstańców, a jej pracownicy wzięli udział w powstaniu. W 1927 r. wskutek reformy administracyjnej i likwidacji powiatu witkowskiego nastąpiła zmiana nazwy na Gnieźnieńską Kolej Powiatową. W 1928 r. na kolejce wprowadzono pierwszy w Polsce wagon motorowy. W czasie II wojny światowej kolejką zarządzały władze niemieckie. W 1949 r. została wcielona do struktur PKP, a konkretnie do Kujawskich Kolei Dojazdowych. W celu ujednolicenia parametrów w 1957 r. zmieniono rozstaw z 600 na 750 mm. Na skutek konkurencji ze strony transportu drogowego stopniowo ograniczano przewozy. W 1986 r. zawieszono rozkładowy ruch pasażerski, wprowadzając na początku lat 90. XX w. pociągi turystyczne z parowozem. W 2001 r. zawieszono przewozy towarowe i podjęto decyzję o likwidacji kolejki. Szczęśliwie, dzięki zaangażowaniu miłośników kolejki (m.in. Sekcji Miłośników Kolei Towarzystwa Miłośników Gniezna) oraz zawiązaniu przez pracowników kolejki spółki (Biuro Utrzymania i Eksploatacji Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej) od 2002 r. przywrócono ruch towarowy i coraz popularniejszy sezonowy ruch turystyczny. Od 2003 r. właścicielem kolejki jest Starostwo Powiatowe w Gnieźnie. Przejazdy turystyczne Rozkładowe przejazdy turystyczne odbywają się w sezonie letnim w wakacje w soboty i niedziele na trasie Gniezno?Anastazewo (38 km). Pociąg złożony jest z wagonów osobowych (zakrytych z lat 50. XX w. oraz odkrytych letniaków) oraz zabytkowego parowozu Px48 lub lokomotywy spalinowej. Po wyjechaniu z Gniezna (po przejechaniu 5 km) z okien kolejki można podziwiać krajobraz Pojezierza Gnieźnieńskiego i Wielkopolski. Kolejka dowozi turystów nad sam brzeg Jeziora Powidzkiego, gdzie znajduje się bogata baza turystyczna (z kąpieliskami, campingami, polem namiotowym i wypożyczalnią sprzętu żeglarskiego). Można również skorzystać z przejazdu na zamówienie. Warto także wziąć udział w organizowanych imprezach specjalnych - w 2006 r. były to: "Festyn z Ciuchcią" (w maju z okazji rozpoczęcia sezonu), "Noc Świętojańska z Ciuchcią" (25 czerwca, całonocny przejazd nad Jezioro Powidzkie), "Pyra 2006 - Święto Pieczonego Ziemniaka" (w drugiej połowie września, połączone z zamknięciem sezonu). Eksponaty Wartość zabytkową mają: . parowozy: dwa z serii Px48, . lokomotywy spalinowe: rumuńskie Lxd2, . wagony osobowe: zakryte z lat 50. XX w., odkryte, motorowy MBxd1.
Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański
