O kolejach po kolei

Baza obiektówDodaj obiekt »

Zdjecie

Zdjecie Zdjecie Zdjecie

Więcej informacji o obiekcie »
Uzupełnij artykuł »
Dodaj zdjęcie »
Skomentuj obiekt »
Zobacz na mapie »

Parowozownia Wolsztyn

karolina.kowalska

W Wolsztynie znajduje się obecnie najbardziej znana parowozownia w Europie. Ściągają do niej rzesze turystów z kraju i z zagranicy, aby zobaczyć planowy pociąg osobowy prowadzony przez parowóz, co jest ewenementem na skalę europejską. Z dziejów wolsztyńskiej szopy Skansen Parowozów w Wolsztynie należy, oprócz obiektów w Chabówce i Kościerzynie, do placówek muzealnych prowadzonych przez PKP Cargo SA. W 2007 r. hucznie obchodziła swoje setne urodziny. Parowozownia w Wolsztynie powstała w 1907 r. w celu obsługi istniejących czterech linii kolejowych: do Zbąszynia (od 1886 r.), Leszna (od 1896 r.), Grodziska Wielkopolskiego (od 1905 r.) i Sulechowa (od 1905 r.), do których w 1908 r. dołączyła linia do Nowej Soli. Obecnie czynne są w ruchu pasażerskim i towarowym trzy z nich: do Leszna, Poznania i Zbąszynka. Pierwotnie w hali parowozowni mogły stacjonować zaledwie cztery parowozy, lecz 2 lata później obiekt powiększono o kolejne cztery dłuższe stanowiska. W takiej postaci obiekt przetrwał do czasów współczesnych. Początkowo parowozownia zatrudniała 20 osób, w tym dwóch maszynistów, którzy obsługiwali dwa stacjonujące w niej pruskie parowozy. Podczas II wojny światowej parowozownia nie ucierpiała (w przeciwieństwie do dworca kolejowego, który został spalony 1 września 1939 r.), a wprost przeciwnie - nastąpił jej rozwój: liczba parowozów wzrosła do około 30, wśród których były także egzemplarze docierające na front w ZSRR. Okres największej świetności w historii wolsztyńskiej parowozowni przypada na lata 70. i 80. XX w., o czym świadczy liczba parowozów (35 sztuk, w tym 18-25 codziennie pod parą) oraz pracowników (320, z czego około 200 pracowało na parowozach). W tamtym okresie w Wolsztynie stacjonowały głównie parowozy towarowe Ty2 i Ty42 oraz osobowe Ok1, które obsługiwały pociągi pasażerskie na wszystkich odchodzących liniach, zdawcze pociągi towarowe (z Wolsztyna do Głogowa, Leszna, Lubonia, Sulechowa i Zbąszynka) i pociągi tranzytowe. Oprócz tego ciągle w ruchu był jeden egzemplarz do obsługi manewrów na stacji w Wolsztynie, która ciągle była zajęta, a często nie mieściły się na niej pociągi towarowe, dlatego też opracowano plany jej rozbudowy. Tłok panował również w parowozowni, gdzie parowozy czekały w kolejce na czasochlonne, ale niezbędne czynności: usunięcie popiołu na kanale oczystkowym (pracowały na nim aż cztery osoby) oraz na załadunek węgla przez jeden z trzech ręcznych, stale zajętych dźwigów węglowych (do parowozu towarowego Ty2 należało wsypać ręcznie 12 ton węgla, czyli aż 24 wózki). Wolsztyńskie parowozy obsługiwały również od Leszna lub Ostrowa Wielkopolskiego pociągi tranzytowe z drewnem sosnowym z ZSRR do NRD (przez Sulechów, Czerwieńsk i Krosno nad Odrą do stacji Güben Wilhelm-Pieck-Stadt) oraz pociągi transportowe wojsk radzieckich (tzw. eszelony). O randze tych pociągów świadczy fakt, że parowóz je prowadzący często podjeżdżał do parowozowni po węgiel z pominięciem kolejki. Ciekawostką był sposób obsługi tych pociągów - na stromym odcinku Smolno Wielkie-Sulechów pociąg wspomagano drugim parowozem (przeważnie Ty2), który działał jako tzw. "popych", tzn. nie był dołączony do składu, lecz pchał go od tyłu, aż parowóz prowadzący był w stanie sam uciągnąć wszystkie wagony. Popychający parowóz dostawiano na stacji Smolno Wielkie, która po kilku transportach została zanieczyszczona przez żołnierzy radzieckich załatwiających w czasie doczepiania "popychu" potrzeby fizjologiczne, dlatego powstał tam duży szalet. W drodze powrotnej wolsztyńskie parowozy transportowały równie pilną (była specjalna premia za terminowe wykonanie pracy) przesyłkę, tj. puste węglarki na Śląsk (nawet do 50 wagonów w jednym składzie). Od początku lat 90. XX w. nastąpił stopniowy spadek liczby przewozów, a następnie zawieszenie ruchu pasażerskiego do Nowej Soli i Sulechowa. Ze względu na stopniowe wycofywanie trakcji parowej wkrótce do Wolsztyna, będącego oazą czynnych parowozów w Polsce, zaczęli przyjeżdżać turyści. W 2003 r. parowozownię przejęło PKP Cargo SA, nadal utrzymując czynny skansen i wykorzystując parowozy do prowadzenia normalnych pociągów pasażerskich. Przejazdy turystyczne Planowe pociągi osobowe z parowozem (obowiązuje taryfa na pociąg osobowy PKP Przewozy Regionalne) jeżdżą do Poznania (2 pary codziennie) i Leszna (1 para od poniedziałku do piątku). Ponadto uruchamiane są ogólnodostępne pociągi turystyczne, w których obowiązuje taryfa na pociąg pośpieszny PKP Przewozy Regionalne, na 2008 r. zaplanowano pociągi: . "Cegielski" z Poznania do Wolsztyna przez Leszno: 3 maja ("Parada parowozów") i 13 września ("Pociąg grzybowy") oraz z Wolsztyna do Poznania przez Grodzisk Wielkopolski 3 maja ("Parada parowozów") i 13 września ("Pociąg grzybowy"), ."Hefajstos" z Wrocławia do Wolsztyna przez Leszno 3 maja ("Parada parowozów") i 20 września ("Pociąg grzybowy"), . "The Wolsztyn-Experience" z Wolsztyna do Wrocławia przez Leszno 9 lutego, 4 maja, 5 lipca, 30 sierpnia i 25 października. Dodatkowo na 2008 r. zaplanowano pociągi retro z parowozami, w których obowiązuje specjalna taryfa PKP Cargo S.A. (bilet do nabycia wyłącznie w pociągu): 21 maja "Strażak" Wolsztyn-Rakoniewice-Wolsztyn Skansen (ze zwiedzaniem skansenu), 24 maja "Ziemia Wolsztyńska" Poznań Główny-Wolsztyn Skansen (ze zwiedzaniem skansenu), 8 czerwca "Poznaniak" Poznań Główny-Kiekrz-Poznań Główny, 15 czerwca "Agroturystyka" Wolsztyn-Leszno-Wolsztyn (w programie przejazd wozami konnymi do gospodarstw agroturystycznych), 21 czerwca "Noc świętojańska" Poznań Główny-Wolsztyn Skansen (ognisko i inscenizacja nocy świętojańskiej), 16 sierpnia "Piękna Helena" Poznań Główny-Grodzisk Wielkopolski-Wolsztyn, 6 września "Powstaniec" Poznań Główny-Wolsztyn (inscenizacja epizodu Powstania Wielkopolskiego w Grodzisku Wielkopolskim, 28 września "Jesienne barwy" Poznań Główny-Szreniawa-Wolsztyn Skansen. Datę i godzinę odjazdu należy sprawdzić w rozkładzie jazdy pociągów PKP lub na stronie internetowej parowozowni. Istnieje również możliwość zamówienia pociągów specjalnych dla grup zorganizowanych na wybranej trasie. Turystom indywidualnym poleca się szczególnie przejazd pociągiem planowym na linii Wolsztyn-Poznań (obowiązuje taryfa na pociąg osobowy PKP Przewozy Regionalne), ponieważ linia ta jest najdłuższą wychodzącą z Wolsztyna (ponad 73 km, czas przejazdu prawie 2 godz.). Ponadto w odległości kilku km za parowozownią (w kierunku Widzimia) krzyżuje się z dwiema liniami do Leszna i Nowej Soli, tworząc ciekawe ujęcie na moście w Adamowie (linia do Poznania biegnie górą). Polecane przez miłośników parowozowni wolsztyńskiej są również fotostopy: w Rostarzewie, około 6 km od Wolsztyna (ujęcie linii kolejowej ze starymi masztami telegrafi cznymi i wieżą kościoła w tle), w Rakoniewicach, około 12 km od Wolsztyna (ujęcie parowozu na zakręcie z semaforem i starymi masztami telegrafi cznymi, lasem i polami w tle), w Stęszewie, 57 km od Wolsztyna (pociąg na tle jeziora). Oprócz tego warto obejrzeć dworzec w Rakoniewicach oraz dworzec i starą wieżę wodną w Stęszewie. Na linii Wolsztyn-Leszno (czas przejazdu ok. 1 godz. 10 min) poleca się fotostopy: przed dworcem PKP we Wroniawach, 8 km od Wolsztyna, i w Nowej Wsi, 11 km od Wolsztyna (ujęcie nadjeżdżającego z Solca pociągu z lasem i polami w tle), ponadto można zobaczyć Błotnicę z kolejową wieżą ciśnień oraz Włoszakowice (miejsce zamieszkania znanego kompozytora i dyrygenta Karola Kurpińskiego). Tuż przed wyjazdem warto jednak upewnić się u dyspozytora, czy dany kurs będzie obsługiwał parowóz (czasami w wyniku awarii parowozu bądź wykorzystania w pociągu specjalnym jedzie lokomotywa spalinowa). Na pozostałych trzech liniach parowozy pojawiają się okazjonalnie, tj. w trakcie corocznej Parady Parowozów i na zamówienie. Linię do Zbąszynka można pokonać szynobusem (ładne ujęcie można wykonać na wiadukcie za stadionem, warto zobaczyć ciekawy dworzec w Tuchorzy), na nieczynnej linii do Nowej Soli warto zrobić zdjęcie na moście w Kolsku oraz zobaczyć dworzec i wieżę wodną w Konotopie ok. 30 km od Wolsztyna. Na nieczynnej linii do Sulechowa trzeba obejrzeć ciekawe dworce w Powodowie (5 km od Wolsztyna) i Kargowej (18 km od Wolsztyna), a w Kopanicy - dawny budynek polskiego urzędu celnego i stary most na rzece wyznaczającej granicę między Polską a Niemcami w latach 1918-1939. Zwiedzanie Wykorzystanie parowozów do obsługi planowych pociągów pasażerskich wymaga utrzymywania stale pod parą dwóch lub trzech parowozów, które codziennie zjeżdżają do wolsztyńskiej parowozowni. Obiekt jest otwarty dla turystów przez cały rok, 24 godziny na dobę. Warto z tego skorzystać, gdyż zatrzymanie się tu na dłużej (z noclegiem po przyjeździe wieczorem i wyjazd następnego dnia rano) pozwoli zobaczyć, jak wygląda dzień w czynnej parowozowni. Szczególnie poleca się możliwość zrobienia ciekawych nocnych zdjęć parowozów wystających z hali oraz wsłuchanie się w ich charakterystyczne sapanie. Warto obejrzeć znajdujące się na terenie parowozowni warsztaty i urządzenia do obsługi parowozów (kanał oczystkowy, zasieki węgla, dwa stare dźwigi węglowe, obrotnicę, wieżę wodną). Niestety, w 1999 r. rozebrano najstarszy dźwig węglowy z 1907 r. "Obrządzanie" parowozu po powrocie z trasy rozpoczyna się od wjazdu na kanał oczystkowy, gdzie następuje usunięcie żarzącego się popiołu i zalanie go wodą. Potem przystępuje się do załadunku zgromadzonego w zasiekach węgla, który wsypuje się do specjalnego wózka. Następnie przy pomocy jednego z dwóch starych, ale nadal sprawnych dźwigów węglowych (z 1918 i 1940 r.) wózek zostaje podniesiony nad tender, po czym przechylony wysypuje węgiel do parowozu. Po wsypaniu węgla uzupełnia się zapas wody. Warto zwrócić uwagę na zachowany i nadal wykorzystywany obrotowy żuraw wodny z 1918 r. znajdujący się przy kanale oczystkowym. Do wody wlewanej do parowozu dodaje się środki zmiękczające, aby zapobiec tworzeniu się kamienia. Wodę do parowozowni doprowadza się z pobliskiego jeziora Berzyńskiego, a następnie spiętrza w pochodzącej z 1907 r. wieży wodnej o pojemności 100 m3, znajdującej się za parowozownią. Trzeba również oczyścić z sadzy (zwanej leszem) tzw. dymnicę (fragment kotła, gdzie zatrzymują się na siatce odiskiernej iskry z paleniska). Robi się to przy pomocy zwykłej łopaty, a co pewien czas przy użyciu sprężonego powietrza czyści się z sadzy płomienice i płomieniówki (rury ogniowe wewnątrz kotła). Obecnie tę niezwykle brudną pracę wykonuje dyspozytor, natomiast dawniej na PKP funkcjonowały specjalne stanowiska: kanalarz i szlakier. Po oczyszczeniu i uzupełnieniu zapasów wody i węgla parowóz wjeżdża do hali przez obrotnicę, która oprócz okrągłej hali jest najbardziej charakterystycznym i przyciągającym uwagę elementem typowej parowozowni wachlarzowej. Wolsztyńska obrotnica pochodzi z 1908 r. (o czym świadczy tabliczka znamionowa na silniku). Obecnie obrotnica jest wyposażona w napęd ręczny (korba w budce) i elektryczny (silnik w budce), ale można ją również obracać ręcznie specjalnymi drągami zamocowanymi w gniazdach po obu stronach obrotnicy, co jest rzadko dzisiaj praktykowane ze względu na konieczny przy tym spory wysiłek. Pierwotnie średnica obrotnicy wynosiła 16,08 m, ale po II wojnie światowej z powodu pojawienia się dłuższych parowozów nastąpiła potrzeba jej wydłużenia do 20 m, co zrealizowano w 1949 r. przy wykorzystaniu elementów obrotnicy z Kożuchowa. Z kolei już w XXI w. - w lipcu 2002 r. wydłużono ją o zaledwie 0,5 m osiągając 20,5 m, co pozwala obrócić parowóz Pm36-2. Wymiary te jednak są niedostateczne dla parowozu Pt47, dlatego czasami jeździ on tendrem do przodu. W obiekcie jest sala wystawowa, w której można zobaczyć eksponaty prezentujące historię węzła kolejowego i parowozowni w Wolsztynie, m.in. dokumenty, mapy, rozkłady jazdy, mundury, semafory kształtowe, lampy, makietę parowozowni (stan na 1920 r.). Warto również obejrzeć stojące na terenie parowozowni zabytkowe wagony, w tym zaadaptowany na muzeum Specjalny Pociąg Ratunkowy dawnej lokomotywowni Poznań Osobowa, w którym umieszczono poglądowe tablice i urządzenia do usuwania skutków wypadków kolejowych. Prócz parowozowni, w Wolsztynie warto zwrócić uwagę na układ stacji zbudowanej w latach 1896-1905 i nastawnię, ponieważ mimo istnienia aż pięciu linii kolejowych przebiegi pociągów dla każdego z kierunków nie krzyżują się. Stacja w Wolsztynie ma trzy perony (2 i 3 posiadają wiaty z 1905 r.) i może jednorazowo pomieścić aż pięć pociągów osobowych i jeden towarowy lub sześć pociągów towarowych. Stacja posiada dwie nastawnie, z których w nastawni dysponującej znajduje się zabytkowe wyposażenie (ławy nastawcze produkcji Lehmann & Co AG z Berlina z 1903 r. oraz aparat blokowy z 1891 r.), ale nie jest ona dostępna dla turystów. Wartość historyczną mają także wszystkie linie wychodzące z Wolsztyna, które pozwalają zachwycać się pięknem dawnej, liczącej ok. 100 lat, pruskiej architektury (małe dworce, mosty, wiadukty, nastawnie i semafory). Największą atrakcją jest odbywająca się od 1994 r. w weekend na przełomie kwietnia i maja Parada Parowozów "Parowozowy Show", w której uczestniczą także parowozy z Chabówki i Niemiec. W 2006 r. w paradzie wzięło udział aż 12 parowozów, które prezentowały się pojedynczo, w parach i na koniec spięte w dwu szeregach oraz wszystkie razem. W Wolsztynie organizowane są również wybory Miss Świata Parowozów. Miłośnicy bluesa i parowozów mogą wziąć udział w lipcowej imprezie "Blues Exspress Festival", w ramach której pociąg retro jedzie z Poznania do Zakrzewa i zatrzymuje się na stacjach na koncerty. Parowozownia współpracuje także z założonym przez Anglika Howarda Jonesa towarzystwem The Wolsztyn Experience, które wspomaga skansen. Eksponaty W wolsztyńskiej parowozowni zgromadzono bogatą kolekcję zabytkowego taboru, w tym przede wszystkim parowozy: około 30 sztuk 15 różnych serii, z których w lutym 2007 r. czynnych było osiem wykorzystywanych w ruchu planowym i do obsługi pociągów retro. Najciekawsze zgromadzone lokomotywy parowe to: . Pm36-2 zwany Piękną Heleną - najszybszy parowóz zbudowany w 1937 r. w Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie o prędkości rzędu 130 km/godz., miał "brata bliźniaka" - Pm36-1, który różnił się tylko aerodynamiczną obudową i został odznaczony złotym medalem na międzynarodowej wystawie w Paryżu. II wojnę światową przetrwał jedynie klasyczny (bez otuliny) Pm36-2, który następnie jeździł w ruchu planowym w latach 1947-1965, po czym fi gurował jako eksponat w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie. Po kapitalnym remoncie wrócił w 1995 r. do ruchu planowego do Wolsztyna, . z serii Ol49 (7, 23, 111, 59, 69) - polski parowóz osobowy skonstruowany w 1949 r. w zakładach Fablok-Chrzanów, a produkowany do 1954 r., osiągający prędkość 100 km/godz., obecnie najczęściej używany parowóz w wolsztyńskiej parowozowni, . z serii Pt47 (65, 112) - polski parowóz pośpieszny osiągający prędkość 110 km/godz., zbudowany w 1946 r. w Poznaniu. Od 2005 r. wyposażony w tender od parowozu Ol49-59, dzięki czemu jest krótszy niż Pt47-65 i mieści się na obrotnicy. Dumą wolsztyńskiej parowozowni jest oczekujący na naprawę egzemplarz Pt47-65 skonstruowany w 1949 r. w Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie, który ma automatyczny podajnik węgla i ze względu na długość (23 m) czasami jeździ tendrem do przodu, ponieważ nie mieści się na obrotnicy, . Ok1-359 - niemiecki parowóz osobowy zbudowany w 1917 r. w Berlinie w zakładach Schwartzkopff osiągający prędkość 100 km/godz., przedstawiciel jednej z najbardziej udanych w historii konstrukcji parowozów; obecnie najstarszy czynny parowóz na PKP, . Tr5-65 - niemiecki parowóz towarowy zbudowany w fabryce Orenstein&Koppel w 1921 r. osiągający prędkość 70 km/godz., jedyny czynny egzemplarz tej serii w całej Europie, . Ok22-31 - pierwszy polski parowóz osobowy zbudowany w 1929 r. w Chrzanowie, wzorowany na niemieckim parowozie P8 (Ok1); w okresie 1997-2002 stał przy wejściu do parowozowni, a od 2004 r. do maja 2006 r. jeździł, obecnie oczekujący rewizji, . Ty51-223 - najcięższy polski parowóz towarowy zbudowany w 1957 r. w zakładach Cegielskiego w Poznaniu, . Ty2, Ty42 - niemieckie parowozy towarowe obsługujące front wschodni oraz Ty43 - niemieckie parowozy wojenne, które zostały zmontowane w Polsce po II wojnie światowej z pozostawionych części, . Ty3 - seria niemieckich wojennych parowozów, z których w Polsce po II wojnie światowej zachowały się 3 sztuki. Inne eksponaty to: . wagony osobowe: kilka egzemplarzy dwu- i trzyosiowych z lat 1909-1930 (Bi, Bh i "boczniaki'), . dwie niemieckie drezyny ręczne z okresu międzywojennego, przerobiony z tendra pruski pług odśnieżny z 1883 r., wózek motorowy WM5. Niektóre z parowozów zrobiły karierę filmową: Ok1-359 w nagrodzonym Oscarami filmie Romana Polańskiego "Pianista" oraz fi lmie "Pogranicze w ogniu" z Cezarym Pazurą i Olafem Lubaszenką w rolach głównych. Z kolei Ty42-148 zagrał w telewizyjnym programie dokumentalnym Bogusława Wołoszańskiego.

Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański

zwiń opis »

Informacje praktyczne
. Siedziba: parowozownia PKP Cargo SA, ul. Fabryczna 1, Wolsztyn. . Dojazd: z Poznania Głównego pociągiem (bezpośrednim osobowym od 1 godz. 46 min do 2 godz. 6 min); samochodem drogą krajową nr 32 do wiaduktu kolejowego w Wolsztynie, gdzie należy dwukrotnie skręcić w lewo, a następnie za przejazdem kolejowym w prawo. . Zwiedzanie: izby muzealnej od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-15.00, na tomiast parowozowni praktycznie przez cały rok 24 godziny na dobę, po przybyciu należy tylko zgłosić się do dyspozytora. Bilety: bez fotografowania 2 zł, z możliwością fotografowania i filmowania kamerą amatorską 10 zł, oprowadzanie po parowozowni przez przewodnika 20 zł. Warto również skorzystać z noclegu w dawnej noclegowni maszynistów za 35 zł (w cenę wliczona jest pościel, pokoje dwuosobowe o niskim standardzie, ale bardzo ciepłe, łazienka i kuchnia na korytarzu, wskazana rezerwacja ze względu na dużą liczbę chętnych). . Przejazdy turystyczne: normalnym pociągiem osobowym prowadzonym przez parowóz na odcinku Poznań-Wolsztyn (odjazdy codziennie) i Leszno-Wolsztyn (odjazdy codziennie z wyj. sobót i niedziel), obowiązuje taryfa na pociąg osobowy PKP Przewozy Regionalne, warto jednak upewnić się u dyspozytora, czy dany kurs będzie obsługiwał parowóz; rozkładowym pociągiem turystycznym (obowiązuje taryfa na pociąg pośpieszny PKP Przewozy Regionalne lub specjalna taryfa PKP Cargo SA, szczegółowe informacje w Internecie na stronach parowozowni lub rozklad.pkp.pl); pociągiem specjalnym na zamówienie na wybranej trasie. . Kontakt: Kontakt: PKP Cargo S.A., Parowozownia Wolsztyn, ul. Fabryczna 1, 64-200 Wolsztyn, tel. (068) 419 17 93,fax (068) 419 17 53, tel./fax (068) 419 17 68 lub bezpośredni do dyspozytora (068) 419 17 81, e-mail: info@parowozowniawolsztyn.pl; lub PKP Cargo S.A. Zakład Taboru w Poznaniu, ul. Kolejowa 23, 60-717 Poznań, tel. (061) 633 36 85, fax (061) 633 55 14, e-mail: cm.poznan@pkp-cargo.pl . Internet: www.parowozowniawolsztyn.pl, www.parowozy.com.pl.

Współrzędne geograficzne
52° 6` 23 N, 16° 6` 44 E pokaż na mapie »

Typ obiektu
atrakcje antropogeniczne » muzeum/skansen

Lokalizacja
Polska»woj. wielkopolskie»Powiat wolsztyński»Wolsztyn (miasto)»Wolsztyn [miasto]

Adres
ul. Fabryczna 1, Wolsztyn

Telefony
(068) 419 17 93

E-mail
info@parowozowniawolsztyn.pl

WWW
---

Data powstania/budowli obiektu
n.e (n.e)

Styl obiektu
---

Pozostałe informacje
---

Żródło
---

Pojawia się publikacjach Carta Blanca:
---