Kolej Muzealna i Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie
karolina.kowalska
Sochaczewska Kolej Muzealna dokumentuje historię dawnej Sochaczewskiej Kolei Dojazdowej leżącej na skraju Puszczy Kampinoskiej i obejmującej 33 km torów o prześwicie 750 mm oraz ponad 40 zabytkowych obiektów i budowli inżynieryjnych. Obecnie jest uważana za największy w Polsce i prawdopodobnie też w Europie zbiór taboru wąskotorowego. Z dziejów kolejki Sochaczewską kolejkę wybudowano w celu szybkiego transportu drewna z pobliskiej Puszczy Kampinoskiej, niezbędnego do odbudowy zniszczonego w czasie I wojny światowej Sochaczewa. Do budowy wykorzystano materiał z likwidowanych kolejek polowych. W 1921 r. wybudowano pierwszy odcinek do Tułowic, na którym 18 września 1922 r. uruchomiono przewozy pasażerskie. Odcinek ten został przedłużony w 1923 r., po wybudowaniu mostu na Łasicy do miejscowości Piaski Królewskie w Puszczy Kampinoskiej. Rok później, na prośbę mieszkańców, powstał kolejny odcinek z Tułowic do Wyszogrodu. Początkową stację kolejki wraz zapleczem technicznym i trójkątem do obracania parowozów zlokalizowano w Sochaczewie tuż obok stacji kolei normalnotorowej. Niestety, kilka lat później - w 1926 r. ze względu na zły stan trzeba było wymienić nawierzchnię na nową, ponadt...
Sochaczewska Kolej Muzealna dokumentuje historię dawnej Sochaczewskiej Kolei Dojazdowej leżącej na skraju Puszczy Kampinoskiej i obejmującej 33 km torów o prześwicie 750 mm oraz ponad 40 zabytkowych obiektów i budowli inżynieryjnych. Obecnie jest uważana za największy w Polsce i prawdopodobnie też w Europie zbiór taboru wąskotorowego. Z dziejów kolejki Sochaczewską kolejkę wybudowano w celu szybkiego transportu drewna z pobliskiej Puszczy Kampinoskiej, niezbędnego do odbudowy zniszczonego w czasie I wojny światowej Sochaczewa. Do budowy wykorzystano materiał z likwidowanych kolejek polowych. W 1921 r. wybudowano pierwszy odcinek do Tułowic, na którym 18 września 1922 r. uruchomiono przewozy pasażerskie. Odcinek ten został przedłużony w 1923 r., po wybudowaniu mostu na Łasicy do miejscowości Piaski Królewskie w Puszczy Kampinoskiej. Rok później, na prośbę mieszkańców, powstał kolejny odcinek z Tułowic do Wyszogrodu. Początkową stację kolejki wraz zapleczem technicznym i trójkątem do obracania parowozów zlokalizowano w Sochaczewie tuż obok stacji kolei normalnotorowej. Niestety, kilka lat później - w 1926 r. ze względu na zły stan trzeba było wymienić nawierzchnię na nową, ponadto położono cięższe szyny. Od początku stosowano trakcję mechaniczną, najpierw parową, a od 1937 r. przez kilka lat również spalinową. W czasie okupacji w 1940 r. rozebrano linię do Wyszogrodu, wykorzystując materiał do napraw odcinka Sochaczew-Piaski Królewskie. Zlikwidowane odgałęzienie odbudowano w 1948 r., a rok później całą kolejkę przejęło PKP. W związku ze stratami w latach 70. (w wyniku spadku liczby przewozów pasażerskich na skutek uruchomienia autobusowej komunikacji miejskiej między Plecewicami, Chodakowem i Sochaczewem w 1975 r.) zaczęto rozważać likwidację kolejki. Dlatego w 1968 r. wybudowano (normalnotorową!) bocznicę do Zakładów Ceramiki Budowlanej w Plecewicach. Ze względu na brak miejsca na wąskim nasypie tory bocznicy na odcinku 2,5 km ułożono w splocie (rysunek poniżej), czyli ułożono trzy szyny, z których jedna jest wspólna dla pociągów normalno- i wąskotorowych). W 1984 r. kolejka została zamknięta, ale dzięki inicjatywie Koła Przewodników Turystycznych Trakt z Warszawy przejęło ją Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, tworząc żywą kolej muzealną i czynne od 1986 r. muzeum, w którym zaczęto gromadzić eksponaty i pamiątki, natomiast samo zaplecze techniczne (budynek dworca, parowozownia, warsztaty) jest nadal wykorzystywane do obsługi pociągów turystycznych. Stacja Sochaczew Wąskotorowy zmieniła nazwę na Sochaczew Muzeum, a wszystkie zegary-eksponaty w muzeum wskazują godzinę 15.35 - czas odjazdu ostatniego pociągu pasażerskiego z Sochaczewa 30 listopada 1984 r. W Wyszogrodzie nadal istnieje duży budynek stacyjny z 1950 r., a w Piaskach Królewskich budynek stacyjny z 1927 r., natomiast na żadnej z tych stacji nie zachowały się trójkąty do obracania parowozów. Przejazdy turystyczne Przejazdy pociągiem z parowozem odbywają się na trasie Sochaczew-Wilcze Tułowskie w każdą sobotę od połowy maja do października (pociąg Puszcza i Puszcza Bis). Trasa wycieczki liczy 18 km i rozpoczyna się na stacji Sochaczew Muzeum, gdzie można obejrzeć zgromadzony tabor i pamiątki. Następnie o godz. 9.40 pociąg z przewodnikiem rusza przez przedmieścia Sochaczewa w kierunku stacji Tułowice będącej jednocześnie posterunkiem odgałęźnym, gdzie warto zwrócić uwagę na murowany budynek dworca z 1927 r., a przed stacją po lewej stronie toru na kamień z tablicą upamiętniającą śmierć najmłodszego generała kampanii wrześniowej Stanisława Grzmota-Skotnickiego. Po drodze przewodnik opowiada również o pobliskiej Żelazowej Woli - miejscu urodzenia Fryderyka Chopina i widocznym z okien pociągu zabytkowym kościele w Brochowie - miejscu chrztu kompozytora. Pierwszy etap wycieczki kończy się ok. 10.55 w Wilczach Tułowskich na skraju Puszczy Kampinoskiej, gdzie można udać się na trwający ok. 1 godz. spacer z przewodnikiem PTTK po parku narodowym (zobaczyć unikatowy w Europie kompleks wydm śródlądowych) lub skorzystać z innej atrakcji przygotowanej na upalne dni, kiedy obowiązuje zakaz wstępu do lasu - pokazu taboru kolejowego. Po zmianie kierunku jazdy pociąg rusza w drogę powrotną do Sochaczewa, po drodze zatrzymując się na dłuższy postój w Tułowicach, gdzie czeka piknik w Osadzie Puszczańskiej (ognisko, dostępny ciepły bufet). Do Sochaczewa wraca ok. godz. 14.30. Eksponaty Muzeum Kolejnictwa przejęło w 1984 r. 34 jednostki taboru (3 parowozy, 8 wagonów osobowych, 22 wagony towarowe, 1 pług odśnieżny), a w 1986 r. zgromadzono już 64 jednostki taboru, z czego 25 odbudowano (20 w formie pomników, a 5 uruchomiono jako pociąg). Po 20 latach na stacji Sochaczew Muzeum znajduje się największy w Polsce i prawdopodobnie w Europie zbiór taboru wąskotorowego (224 oryginalne jednostki o prześwicie 750, 600, 630, 785, 900 i 1000 mm, z czego 133 jednostki są odnowione i eksponowane w części wystawowej). Są to: . parowozy: CT, CK, Px28, Px29, Px48, Px49, bezogniowy, Ryś, . lokomotywy spalinowe: Lyd1, Lxd2, Lx164, WLs75, . lokomotywa elektryczna: EL05 z 1955 r., . wagony towarowe: z hamulcami, . wagony pasażerskie: osobowy ostatniej w Polsce kolei konnej, ponadstuletnie salonki, MBd1, MBxd1, . inne: drezyna motorowa (w tym Warszawa i bryka marszałka Piłsudskiego), drezyna ręczna, rower szynowy, platformy do przewozu amunicji, oryginalne pomieszczenie dyżurnego ruchu, lampy, dokumenty, rozkłady jazdy, pamiątki, tabliczki fi rmowe, ekspozycja poświęcona postaci Koziołka Matołka. Ponadto można obejrzeć wystawy: o powstaniu sochaczewskiej kolejki i powstaniu muzeum, a także o nieistniejących już innych kolejach wąskotorowych. Bardzo ciekawym eksponatem jest parowóz bezogniowy - nazywany pasożytem, ponieważ nie produkował własnej pary wodnej, lecz był nią tankowany.
Siedziba: Sochaczewska Kolej Muzealna - Muzeum Kolei Wąskotorowej, ul. Towarowa 7, Sochaczew (300 m od dworca PKP). . Dojazd: pociągiem pośpiesznym do Sochaczewa z Warszawy Centralnej (40 min) lub osobowym z Warszawy Śródmieście (ok. 1 godz.); samochodem z Warszawy drogą nr 2 lub nr 580 w kierunku zachodnim. . Zwiedzanie muzeum: od wtorku do niedzieli oprócz dni poświątecznych w godz. 10.00-15.00 (ostatnie wejście godz. 14.30). Ceny biletów: ulgowy 4 zł, normalny 6 zł. . Przejazdy turystyczne: od połowy maja do października w soboty (odjazd z Sochaczewa Muzeum godz. 9.40, powrót 14.30). W pociągu składającym się z wagonów turystycznych (z lat 50. XX w.) jest ok. 200 miejsc, ale ze względu na dużą liczbę chętnych bilety lepiej rezerwować telefonicznie. Ceny biletów: ulgowy 16 zł, normalny 20 zł, dzieci do lat 4 (na kolanach) bezpłatnie. Ponadto organizowane są specjalne przejazdy na zamówienie, w tym pociągami z salonkami i wagonami z końca XIX w. (ok. 100 miejsc). . Kontakt: Sochaczewska Kolej Muzealna - Muzeum Kolei Wąskotorowej, ul. Towarowa 7, 96-500 Sochaczew, tel/fax (046) 862 59 75, (022) 474 58 76, tel. kolejowy 878 w. 341.
