Izba Tradycji EKD/WKD w Grodzisku Mazowieckim
karolina.kowalska
Będąc w stolicy, warto zajrzeć do pobliskiego Grodziska Mazowieckiego, w którym od kilku lat funkcjonuje placówka muzealna poświęcona pierwszej na ziemiach polskich normalnotorowej kolei elektrycznej. Z dziejów muzeum i linii kolejowej Pierwsza normalnotorowa elektryczna kolej w Polsce powstała 1927 r. pod nazwą Elektryczna Kolej Dojazdowa Spółka Akcyjna z inicjatywy spółki Siła i Światło. Tereny pod linią stanowiły własność notarialną. Linię budowano z Komorowa w dwóch kierunkach jednocześnie, tj. do Warszawy i Grodziska Mazowieckiego w celu zapewnienia szybkiego dojazdu do stolicy z prężnie rozwijających się miejscowości podwarszawskich. Zastosowano nowoczesne rozwiązania, m.in. urządzenia automatycznej sygnalizacji świetlnej ze Szwecji. Tabor (wagony silnikowe i doczepne) sprowadzony z Wielkiej Brytanii osiągał prędkość 70 km/godz. Linia rozwijała się: w 1934 r. wybudowano odcinek miejski łączący Grodzisk Mazowiecki Radońska ze stacją Grodzisk Mazowiecki PKP, a w 1936 r. odcinek miejski w Milanówku (Podkowa Leśna Zachodnia-Milanówek Dworzec PKP). W 1939 r. pociągi przewoziły dziennie ok. 4 tys. pasażerów, kursując w godzinach szczytu nawet co 10 min. Po wojnie linię przejęło...
Będąc w stolicy, warto zajrzeć do pobliskiego Grodziska Mazowieckiego, w którym od kilku lat funkcjonuje placówka muzealna poświęcona pierwszej na ziemiach polskich normalnotorowej kolei elektrycznej. Z dziejów muzeum i linii kolejowej Pierwsza normalnotorowa elektryczna kolej w Polsce powstała 1927 r. pod nazwą Elektryczna Kolej Dojazdowa Spółka Akcyjna z inicjatywy spółki Siła i Światło. Tereny pod linią stanowiły własność notarialną. Linię budowano z Komorowa w dwóch kierunkach jednocześnie, tj. do Warszawy i Grodziska Mazowieckiego w celu zapewnienia szybkiego dojazdu do stolicy z prężnie rozwijających się miejscowości podwarszawskich. Zastosowano nowoczesne rozwiązania, m.in. urządzenia automatycznej sygnalizacji świetlnej ze Szwecji. Tabor (wagony silnikowe i doczepne) sprowadzony z Wielkiej Brytanii osiągał prędkość 70 km/godz. Linia rozwijała się: w 1934 r. wybudowano odcinek miejski łączący Grodzisk Mazowiecki Radońska ze stacją Grodzisk Mazowiecki PKP, a w 1936 r. odcinek miejski w Milanówku (Podkowa Leśna Zachodnia-Milanówek Dworzec PKP). W 1939 r. pociągi przewoziły dziennie ok. 4 tys. pasażerów, kursując w godzinach szczytu nawet co 10 min. Po wojnie linię przejęło państwo, przekazując ją w 1951 r. Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w Warszawie. Zmieniono nazwę z EKD na Warszawską Kolej Dojazdową (WKD). W latach 60. wskutek rozwoju transportu samochodowego rozebrano odcinki miejskie w Grodzisku Mazowieckim i Milanówku oraz odcinek między Włochami a Warszawą. W latach 70. zmodernizowano tabor: wycofano trakcję parową i stare angielskie wagony wprowadzając polską serię EN 94 (prod. Pafawag). W 1975 r. poprowadzono ostatni odcinek wzdłuż linii średnicowej aż do ulicy Chałubińskiego w Warszawie. W 1989 r. na całym odcinku wymieniono nawierzchnię oraz na znacznym odcinku wymieniono podkłady na betonowe z torem bezstykowym. W grudniu 1991 r. pasjonaci kolejki utworzyli Klub Miłośników EKD, a w 2002 r. otwarto Izbę Tradycji EKD/WKD w Grodzisku Mazowieckim (stacja Radońska). Eksponaty Do zwiedzania udostępniona jest ekspozycja, która prezentuje 75 lat funkcjonowania linii. Wystawa została podzielona chronologicznie na mniejsze części i przedstawia okoliczności powstania EKD, budowę linii EKD z Warszawy do Grodziska, funkcjonowanie linii w dwudziestoleciu międzywojennym, okres II wojny światowej, odbudowę zniszczeń wojennych, eksploatację linii w latach 1948-2002 oraz perspektywy na przyszłość. Wśród zgromadzonych zbiorów można obejrzeć: jednostki taboru (wagony, m.in. EN80), fragmenty pojazdów szynowych (model koła jezdnego z 1927 r.), elementy wyposażenia technicznego i obsługi (deska biletowa konduktora z lat 1939-1944, zegarek motorniczego z lat 30., hełm strażacki z 1939 r.). Zachowały się również elementy infrastruktury: fragment słupa trakcyjnego z 1936 r. i płyty chodnikowe z napisem EKD z 1926 r. Najciekawszym eksponatem jest nadal sprawny angielski wagon silnikowy z 1927 r. (z zachowanymi oryginalnymi elementami). Interesujące są również tzw. berła, służące niegdyś do sterowania ruchem kolejowym, zastępujące współczesną blokadę liniową. Dostępne są również makiety stacji i budynków oraz modele taboru. Ponadto można obejrzeć liczne dokumenty, zdjęcia, stare bilety. Urozmaiceniem wystawy są obrazy: Szczepana Brozycha "Lokomotywownia Grodzisk Mazowiecki" oraz Magdaleny Woźniak. Można także nabyć różne publikacje, pocztówki, zdjęcia oraz inne pamiątki.
Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański
