Skansen Kolei Leśnej w Pionkach
karolina.kowalska
Skansen Kolei Leśnej w Pionkach prezentuje historię zlikwidowanej leśnej kolejki wąskotorowej w Puszczy Kozienickiej. Obiekt tworzą wyłącznie własnymi siłami wolontariusze skupieni wokół Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych (jednej z największych i najprężniejszych tego typu instytucji w Polsce, działającej także aktywnie w Rogowie i Starachowicach). Z dziejów kolejki Pierwszą kolej leśną wybudowały w czasie I wojny światowej (1916 r.) wojska austriackie w celu sprawnego wywozu drewna z Puszczy Kozienickiej. Zastosowano prześwit 750 mm i stalowe podkłady, natomiast kwestią niewyjaśnioną pozostaje długość odcinka, szacowana na ok. 13 km - według niektórych źródeł była to linia Garbatka-Słowiki, a według innych nieco dłuższa Garbatka-Słowiki-Leśna Rzeka (w kierunku Bogucina). Linia ta została ostatecznie zlikwidowana. Wybudowano nową Garbatki-Cztery Kopce o szerokości 600 mm. Po odzyskaniu niepodległości w okresie międzywojennym powstała kolejna linia, również do transportu drewna, tym razem konna, łącząca Pionki i Stoki (16 km długości, rozstaw 600 mm). Po zakończeniu II wojny światowej te dwie istniejące linie (Garbatka-Cztery Kopce oraz Pionki-Stoki) połączono, tworząc odcine...
Skansen Kolei Leśnej w Pionkach prezentuje historię zlikwidowanej leśnej kolejki wąskotorowej w Puszczy Kozienickiej. Obiekt tworzą wyłącznie własnymi siłami wolontariusze skupieni wokół Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych (jednej z największych i najprężniejszych tego typu instytucji w Polsce, działającej także aktywnie w Rogowie i Starachowicach). Z dziejów kolejki Pierwszą kolej leśną wybudowały w czasie I wojny światowej (1916 r.) wojska austriackie w celu sprawnego wywozu drewna z Puszczy Kozienickiej. Zastosowano prześwit 750 mm i stalowe podkłady, natomiast kwestią niewyjaśnioną pozostaje długość odcinka, szacowana na ok. 13 km - według niektórych źródeł była to linia Garbatka-Słowiki, a według innych nieco dłuższa Garbatka-Słowiki-Leśna Rzeka (w kierunku Bogucina). Linia ta została ostatecznie zlikwidowana. Wybudowano nową Garbatki-Cztery Kopce o szerokości 600 mm. Po odzyskaniu niepodległości w okresie międzywojennym powstała kolejna linia, również do transportu drewna, tym razem konna, łącząca Pionki i Stoki (16 km długości, rozstaw 600 mm). Po zakończeniu II wojny światowej te dwie istniejące linie (Garbatka-Cztery Kopce oraz Pionki-Stoki) połączono, tworząc odcinek 30 km, którym w 1946 r. jeździły dwa parowozy, dwie lokomotywy spalinowe, 10 węglarek oraz aż 19 par wózków kłonicowych. Następnie sprowadzono kolejne parowozy (niemieckie typu HF - m.in. Tx 1113 i Tx 1124, polskie typu Las). Pod koniec lat 50. wybudowano zaplecze w postaci parowozowni w Pionkach, przenosząc tam ostatecznie siedzibę kierownictwa wraz zapleczem z Garbatki. Zmodernizowano również dwa drewniane mosty (na Zagożdżonce i w Stokach) zastępując je konstrukcjami betonowymi, które zachowały się do dziś. Długość sieci w tym okresie wynosiła już ok. 50 km. W związku z rosnącym znaczeniem transportu samochodowego w latach 60. rozebrano 7 km torów na odcinku Garbatka-składnica (miejsce składowania i załadunku drewna), natomiast latem 1981 r. przystąpiono do likwidacji całej kolejki. Z eksploatowanego wcześniej taboru pozostały jedynie dwa wagony osobowe, które pełniły funkcje przebieralni dla pracowników Ośrodka Transportu Leśnego Pionki oraz dwie lokomotywy spalinowe, które nie zachowały się, ponieważ przekazano je na złom. Do czasów obecnych z kolejki leśnej pozostała jedynie wymagająca remontu hala parowozowni, którą w 2002 r. zainteresowała się Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych, tworząc przy wsparciu Nadleśnictwa Kozienice zalążek skansenu. Po remoncie w hali urządzono całoroczne zaplecze remontowe. Do tej pory udało się zgromadzić tabor z kolejek leśnych oraz zagrożony oddaniem na złom tabor z kolejek innych niż leśne, ale o takim samym rozstawie 600 mm. Tabor jest stopniowo remontowany, m.in. udało się dzięki sponsorowi odnowić jedną z lokomotyw spalinowych. Po otwarciu skansenu działania wolontariuszy skupiły się na odbudowie torów stacyjnych oraz linii - do 2006 r. udało się odbudować kilkadziesiąt metrów linii, na której zaczęto uruchamiać pierwsze pociągi turystyczne. Trwają intensywne prace przy odbudowie odcinka Pionki-Garbatka Letnisko. W październiku 2006 r. otwarto Izbę Historii, w której zgromadzono eksponaty, pamiątki oraz informacje o taborze i historii kolejki. Odbudowa całkowicie zlikwidowanej kolei wąskotorowej jest pierwszą w Polsce inicjatywą tego typu prowadzoną wyłącznie siłami wolontariuszy. Przejazdy turystyczne Od niedawna istnieje możliwość przejazdów turystycznych na systematycznie odbudowywanym torze prowadzonym ze skansenu w Pionkach w kierunku Garbatki Letniska. Eksponaty Na terenie stacji w Pionkach zgromadzono i eksploatuje się tabor z kolejek leśnych i innych (m.in. Żnińskiej) o prześwicie 600 mm. Są to: . lokomotywy spalinowe: typu V10C z 1973 r. prod. NRD - seria największych i najsilniejszych lokomotyw używanych na kolejach leśnych w Polsce, z serii WLs40 z 1955 i 1959 r. produkowane przez Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego (ZNTK) w Poznaniu (3 szt.) - ta seria była eksploatowana w Puszczy Kozienickiej, z serii Lyd2 prod. rumuńskiej, typu Gmeinder prod. niemieckiej z ok. 1940 r., typu DEUTZ prod. niemieckiej z ok. 1927 r. - ten typ użytkowany był w pobliskiej kopalni piasku w Siczkach od czasów II wojny światowej. . wagony pasażerskie: osobowy B 151 - wagon dwuosiowy o prześwicie 600 mm z 1895 r. wyprodukowany w zakładach Linke-Hoffman, służył do przewozu robotników i ładowaczy na składnice kolejkowe, jeden z niewielu zachowanych w Polsce, typu TOWOS - czteroosiowy przebudowany z wagonu towarowego przez warsztaty KL Pionki, wagon barowy (odnowiony), wagon bagażowy dwuosiowy (odnowiony). . wagony towarowe i specjalne: wózki kłonicowe hajnowskie - najbardziej typowe wózki kolejek leśnych w Polsce; wózki kłonicowe prod. NRD z 1952 r. wyprodukowane pierwotnie dla Związku Radzieckiego - najcięższe wózki stosowane na kolejach leśnych (m.in. w Pionkach) o ładowności 12 t z nowoczesnym układem jezdnym, wagon platforma hajnowska - typowy wagon kolei leśnych do przewozu drewna stosowego oraz piasku, żwiru, węgla, samowyładowcze wagony "koleby" do przewozu materiałów sypkich z 1954 r., wagon kryty typu "Osmag" wyprodukowany w Chorzowie, węglarka ostrowiecka, węglarka czteroosiowa niemieckiej fi rmy Lenc&Co, czteroosiowa platforma ze Żnina, dwuosiowy wagon kryty z cukrowni Mała Wieś. . inne: drezyna ręczna (sprawna), drezyna spalinowa służąca do patrolowania kolei leśnej w Lasach Janowskich, sprawna lokomobila parowa - drogowy pojazd parowy; wózek motorowy normalnotorowy typu WM5 prod. ZNTK Wrocław, drewniane wózki torowe służące do odbudowy torów wykonane przez warsztaty KL Pionki.
Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański
