Jadąc z Lublina do Warszawy, warto zatrzymać się w Nałęczowie, gdzie oprócz wypoczynku w znanym kurorcie można w sezonie letnim skorzystać z dodatkowej atrakcji, jaką jest przejazd zachowanym fragmentem dawnej kolejki cukrowniczej na odcinku Nałęczów Wąskotorowy-Karczmiska. Z dziejów kolejki Po wybudowaniu w 1892 r. cukrowni Zagłoba, a następnie w 1895 r. cukrowni Opole pojawił się - z powodu braku utwardzonych dróg - problem zapewnienia sprawnego transportu surowców (m.in. węgla kamiennego). Rozwiązania zaczęto upatrywać w konnej kolei wąskotorowej. Pierwszy fragment Nałęczowskiej Kolei Dojazdowej powstał już w 1900 r. z cukrowni Zagłoba do Kępy Choteckiej, a następnie z cukrowni Opole do Piotrawina (wcześniej, już w 1892 r. istniała prowizoryczna linia o drewnianych szynach łącząca folwark Polanówka z cukrownią Zagłoba). Linia miała prześwit 750 mm. W 1911 r. wybudowano kolejny odcinek z cukrowni Zagłoba do Wymysłowa z odgałęzieniem Szczekarków-Wisła przez Wilków. W celu uniezależnienia się od żeglugi wiślanej docelowo linia wąskotorowa miała dotrzeć do stacji kolei normalnotorowej Nałęczów, co nastąpiło dopiero w czasie I wojny światowej. Niestety w 1915 r. wycofujące się wo...
Jadąc z Lublina do Warszawy, warto zatrzymać się w Nałęczowie, gdzie oprócz wypoczynku w znanym kurorcie można w sezonie letnim skorzystać z dodatkowej atrakcji, jaką jest przejazd zachowanym fragmentem dawnej kolejki cukrowniczej na odcinku Nałęczów Wąskotorowy-Karczmiska. Z dziejów kolejki Po wybudowaniu w 1892 r. cukrowni Zagłoba, a następnie w 1895 r. cukrowni Opole pojawił się - z powodu braku utwardzonych dróg - problem zapewnienia sprawnego transportu surowców (m.in. węgla kamiennego). Rozwiązania zaczęto upatrywać w konnej kolei wąskotorowej. Pierwszy fragment Nałęczowskiej Kolei Dojazdowej powstał już w 1900 r. z cukrowni Zagłoba do Kępy Choteckiej, a następnie z cukrowni Opole do Piotrawina (wcześniej, już w 1892 r. istniała prowizoryczna linia o drewnianych szynach łącząca folwark Polanówka z cukrownią Zagłoba). Linia miała prześwit 750 mm. W 1911 r. wybudowano kolejny odcinek z cukrowni Zagłoba do Wymysłowa z odgałęzieniem Szczekarków-Wisła przez Wilków. W celu uniezależnienia się od żeglugi wiślanej docelowo linia wąskotorowa miała dotrzeć do stacji kolei normalnotorowej Nałęczów, co nastąpiło dopiero w czasie I wojny światowej. Niestety w 1915 r. wycofujące się wojska rosyjskie zniszczyły cukrownię i linię, a parowozy zepchnęły do Wisły. Po zajęciu terenu przez Austriaków w 1916 r. kolejka została odbudowana (z wyjątkiem cukrowni Zagłoba i kolejki Opole-Piotrawin) i zgodnie z wcześniejszymi planami dotarła do stacji kolei normalnotorowej w Drzewcach (obecnie Nałęczów). Pod koniec wojny ponownie została zniszczona, tym razem przez wycofujące się wojska austriackie. W 1918 r. odbudowaną przez prywatnego właściciela (rodzina Kleniewskich) kolejkę przejęło Ministerstwo Kolei Żelaznych. W 1938 r. prywatny właściciel doprowadził linię do fabryki w Poniatowej, która w 1939 r. rozpoczęła produkcję na potrzeby wojska. Również w 1938 r. linii z Karczmisk do Nałęczowa z odgałęzieniami do Poniatowej, Opola Lubelskiego i Wilkowa nadano zachowaną do dziś nazwę - Nałęczowska Kolej Dojazdowa. Kolejka osiągnęła długość 52 km i 13 przystanków i szczęśliwie w całości zachowała się do czasów współczesnych. W czasie II wojny światowej Niemcy eksploatowali pięcioosiowy parowóz zwany Niemką, specjalny pociąg wąskotorowy oraz dysponowali uzbrojonym w cekaemy statkiem. Na terenie fabryki w Poniatowej istniał obóz dla jeńców radzieckich, w którym śmierć poniosło 18 tys. osób, a w maju 1943 r. umieszczono tam 15 tys. Żydów z getta warszawskiego. Jednak linię zaczęli kontrolować Polacy należący do podziemia, którzy w 1943 r. odbili więźniów politycznych wiezionych pociągiem z aresztu w Opolu Lubelskim. Wycofujący się Niemcy próbowali zniszczyć parowozy, lecz kolejarzom-partyzantom udało się je ukryć w lasach nad Wisłą. Po zakończeniu II wojny światowej linie z Nałęczowa do Opola i Poniatowej przejęły PKP. Odcinek z Karczmisk do Wilkowa trafi ł do cukrowni Opole, a w połowie lat 50. XX w. ponownie do PKP, które wprowadziły ruch osobowy (zawieszony w 1964 r.). Natomiast odcinek ze Żmijowisk do Zagłoby i Kępy Choteckiej eksploatował wybudowany na miejscu dawnej cukrowni Zakład Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego "Zagłoba". Okresowo wykorzystywała go do zwózki buraków cukrownia Opole, która posiadała wybudowaną w 1930 r. linię do Świdna. W 1959 r. w celu zminimalizowania zagrożenia pożarowego od iskier parowozu wybudowano we wsi Niezdów obwodnicę. PKP planowało również w projekcie z 1946 r. przejąć linię do Piotrawina, zbudować obwodnicę Opola i most na Wiśle, a następnie nowy odcinek do Starachowic (przez Lipsko i Iłżę), a ponadto przedłużenie linii do Biłgoraja. Ostatecznie wybudowano jedynie odcinek Starachowice-Iłża (obecnie Starachowicka Kolej Wąskotorowa). Na sieci do lat 50. XX w. eksploatowano radzieckie parowozy Kołomna (Py1) zakupione w 1920 r., zwane kołomyjkami lub samowarkami, oraz najsilniejszy parowóz produkowany dla Kolei Łotewskich - Pxa9 (450 KM), które następnie ustąpiły miejsca polskim parowozom Px48, z których ostatni pracował do 1980 r. W 1968 r. zaczęto stosować znacznie mocniejsze rumuńskie lokomotywy Lxd2 oraz wagony transportery. Mimo rozwoju transportu samochodowego i likwidacji części linii w regionie, w przeciwieństwie do innych kolejek, rosły przewozy (głównie towarowe). Na potrzeby przewozu osób w 1988 r. wprowadzono do eksploatacji nowe wagony (rumuńskie Bxhpi). Gwałtowny spadek liczby przewiezionych pasażerów i towarów nastąpił dopiero po 1990 r. w związku z przemianami społeczno-gospodarczymi. W 1991 r. zawieszono ruch pasażerski do Poniatowej, a 2 lata później na ostatnim odcinku Nałęczów Wąskotorowy-Karczmiska, w miejsce którego wprowadzono pociągi turystyczne. Jednak PKP podjęły decyzję o likwidacji wszystkich kolei wąskotorowych w Polsce i w 2001 r. zawieszono także ruch towarowy i turystyczny. W 2001 r. kolej wpisano do rejestru zabytków, a w październiku 2002 r. przejęło ją Starostwo Powiatowe w Opolu Lubelskim, które zleciło prowadzenie ruchu do 2012 r. Stowarzyszeniu Kolejowych Przewozów Lokalnych. Przejazdy turystyczne Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych organizuje w sezonie letnim ogólnodostępne pociągi turystyczne na całej trasie Karczmiska-Nałęczów (24 km). Pociąg prowadzi lokomotywa spalinowa. W Karczmiskach w trakcie prawie dwugodzinnego postoju na leśnej polanie organizowane jest ognisko (kiełbaski należy zabrać ze sobą lub kupić w wagonie barowym). Ponadto przez cały rok można zamawiać pociągi dla grup zorganizowanych z Karczmisk do Nałęczowa, Opola Lubelskiego, Polanówki i Poniatowej. Do wyboru skład turystyczny (wagony letnie i kryte Bxhpi) lub historyczny (wagony towarowe). Dodatkową atrakcją są fotostopy na życzenie zamawiającego. Istnieje również możliwość zorganizowania cateringu. Eksponaty Na stacji w Karczmiskach znajduje się następujący tabor: . lokomotywy spalinowe: Lxd2 (3 szt.), . wagony osobowe: letniak BTxi, letniak BTxhi, kryty Bxhpi (3 szt.), barowy Bxhpi, . wagony towarowe: transportery (27 szt.), węglarki (28 szt.), kryty (2 szt.), platforma, . inne: wózek motorowy, pług odśnieżny (2 szt.), polewaczka, wagon ratunkowy (2 szt.).
. Siedziba: stacja Karczmiska. . Dojazd: z Lublina do Nałęczowa pociągiem (pospiesznym 21 min, osobowym ok. 35 min); samochodem drogą krajową nr 830, 827 i 827, stacja Nałęczów Wąskotorowy znajduje się obok stacji PKP; z Lublina do Karczmisk: autobusem, busem lub samochodem drogą krajową nr 830, 832 i 824. . Przejazdy: rozkładowe od połowy kwietnia do października na całej trasie Karczmiska-Nałęczów. Odjazdy z Karczmisk o godz. 9.00 i 14.00, powrót godz. 11.45 i 16.40, odjazdy z Nałęczowa o godz. 10.30 i 15.25, powrót godz. 15.15. Rozkład jazdy jest skomunikowany z pociągami PKP w Nałęczowie. Bilety do nabycia u kierownika pociągu, cena zależna od trasy: w dwie strony normalny 20 zł, ulgowy 10 zł, w jedną stronę normalny 10 zł, ulgowy 5 zł. Oprócz tego można zamówić przejazd dla grup zorganizowanych na jednej z tras: Karczmiska-Nałęczów (24 km, 1 godz. 20 min), Karczmiska-Poniatowa (10 km, 40 min), Karczmiska-Opole Lubelskie (10 km, 40 min), Karczmiska-Polanówka (5 km, 20 min). W przypadku grupy cena zależy od liczby osób i długości trasy. . Kontakt: Nałęczowska Kolej Dojazdowa, Karczmiska 77, 23-310 Karczmiska, naczelnik Stanisław Ogonek, tel./fax (081) 828 70 18, kom. 506 346 639, e-mail: skpl@skpl.kalisz.pl, nkd@interia.pl. . Internet: www.skpl.kalisz.pl, www.naleczowska-kd.prv.pl.
