Nieczynny od 1992 r. Dworzec Świebodzki uznaje się za jedną z najciekawszych XIX-wiecznych budowli i jeden z najpiękniejszych dworców w Polsce. Spośród sześciu dużych dworców kolejowych wybudowanych we Wrocławiu, obecnie, podobnie jak Dworzec Górnośląski, nie pełni pierwotnej funkcji. Z dziejów dworca Dworzec Świebodzki wzniesiono w 1843 r. jako drugi po Górnośląskim (1842 r.) w celu obsługi Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej. Kilka dni po uroczystym otwarciu na linii Wrocław-Świebodzice zaczęły regularnie jeździć pociągi pasażerskie, a 1 stycznia 1844 r. towarowe. Na potrzeby kolei miasto podarowało atrakcyjną działkę znajdującą się po zachodniej stronie Starego Miasta między aleją spacerową (dzisiejsze Podwale) a współczesnymi ulicami Tęczową i Magazynową, ciągnącymi się dalej w głąb niezabudowanego fragmentu miasta. Pierwszy dworzec autorstwa Alexa Cochiusa był niewielki, ale miał prosty i czytelny trzyczęściowy układ: zespół obsługi ruchu pasażerskiego, zespół ekspedycji towarowej i zespół taboru wraz z zapleczem technicznym. Składał się z kilku parterowych budynków w stylu klasycystycznym. Jedynie część centralna zlokalizowana wzdłuż torów miała dwie kondygnacje: na...
Nieczynny od 1992 r. Dworzec Świebodzki uznaje się za jedną z najciekawszych XIX-wiecznych budowli i jeden z najpiękniejszych dworców w Polsce. Spośród sześciu dużych dworców kolejowych wybudowanych we Wrocławiu, obecnie, podobnie jak Dworzec Górnośląski, nie pełni pierwotnej funkcji. Z dziejów dworca Dworzec Świebodzki wzniesiono w 1843 r. jako drugi po Górnośląskim (1842 r.) w celu obsługi Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej. Kilka dni po uroczystym otwarciu na linii Wrocław-Świebodzice zaczęły regularnie jeździć pociągi pasażerskie, a 1 stycznia 1844 r. towarowe. Na potrzeby kolei miasto podarowało atrakcyjną działkę znajdującą się po zachodniej stronie Starego Miasta między aleją spacerową (dzisiejsze Podwale) a współczesnymi ulicami Tęczową i Magazynową, ciągnącymi się dalej w głąb niezabudowanego fragmentu miasta. Pierwszy dworzec autorstwa Alexa Cochiusa był niewielki, ale miał prosty i czytelny trzyczęściowy układ: zespół obsługi ruchu pasażerskiego, zespół ekspedycji towarowej i zespół taboru wraz z zapleczem technicznym. Składał się z kilku parterowych budynków w stylu klasycystycznym. Jedynie część centralna zlokalizowana wzdłuż torów miała dwie kondygnacje: na parterze kasy i poczekalnie, a na piętrze mieszkanie kierownika stacji. Stacja miała dwa perony pokryte drewnianymi daszkami, które wsparto na ładnych żeliwnych kolumnach. Zmianę kierunku umożliwiała okrągła platforma obrotowa. W skład kompleksu dworcowego wchodził także nieco oddalony budynek administracyjny, wyraźnie dominujący (trzy kondygnacje) nad pozostałymi częściami, który zachował się do dziś jako skrzydło drugiego dworca (fragment usytuowany prostopadle do dzisiejszej ul. Tęczowej). Pierwszy dworzec został dobrze zaprojektowany, ponieważ zaspokajał wszystkie potrzeby podróżnych, a ponadto doceniano jego rozwiązania techniczne, jakość wykonania i zalety położenia, dlatego w niezmienionej formie służył aż 25 lat. W związku ze wzrostem natężenia ruchu w 1868 r. zaszła potrzeba budowy nowego, znacznie większego obiektu, który powstał w latach 1868-1874 i - podobnie jak pierwszy obiekt - był dworcem czołowym. Co ważne, udało się harmonijnie wkomponować bardzo dobrze oceniany budynek starego dworca i gmach dyrekcji w nowy, znacznie większy kompleks mający dodatkowy peron środkowy. Pasażerowie mieli do dyspozycji m.in. kasę biletową ze stanowiskiem kierownika, cztery poczekalnie, bufety, toalety, kasę bagażową, biuro przesyłek pośpiesznych, dział pocztowy, urząd telegrafi czny i biura opłat celnych. Jako uzupełnienie obiektu na początku 1874 r. wzniesiono założenie ogrodowe z fontanną zwieńczoną figurą Victorii, upamiętniającą zwycięstwo Niemiec nad Francją w 1871 r. Dworzec szczęśliwie przetrwał II wojnę światową. Niestety w trakcie powojennych modernizacji usunięto bezpowrotnie barwne malowidła na ścianach i stropach restauracji w skrzydle północnym oraz wieńczące front kolumienkowe balustrady, a ponadto nieco zmieniono wygląd niektórych elementów zewnętrznych. Na skutek spadku liczby przewozów w 1992 r. zawieszono ruch pasażerski, co wiązało się z zamknięciem dworca i jego degradacją. Obecnie w jego pomieszczeniach znajdują się sklepy (niezbyt atrakcyjne), nocny klub oraz mała scena Teatru Polskiego. Na torowisku i terenie wokół dworca mieści się głośne targowisko całkowicie niepasujące do wspaniałego, ale zaniedbanego XIX-wiecznego dzieła. Pozytywnym akcentem jest ponowne uruchomienie kilka lat temu na placu przed dworcem charakterystycznej fontanny. Zwiedzanie Drugie założenie dworca, zachowane do dziś, wzniesiono w stylu tzw. drugiego klasycyzmu zgodnie z wybranym w drodze konkursu projektem dwóch berlińskich architektów Waltera Kyllmanna i Adolfa Heydena, rzeźby zaprojektował Carl Lüdecke, a projekt przebudowy całego zespołu Georg Wernich. Kompleks składa się dwóch części: fragmentu otaczającego perony i obsługującego ruch, zbudowanego w kształcie litery U oraz położonego niesymetrycznie budynku administracyjnego powstałego przy wykorzystaniu pierwszego dworca (część przylegająca do ul. Tęczowej). Zastosowany styl drugiego klasycyzmu charakteryzuje się zróżnicowaniem elewacji i wnętrz. Najbardziej przykuwa wzrok główne wejście do centralnej hali, które jest zwieńczone grupą rzeźb z zegarem, która wyraźnie zaprasza do środka (tzw. motyw palladia). Warto zwrócić uwagę na umieszczone po obu stronach zegara nad głównym wejściem kobiety w antycznych strojach trzymające herby, będące alegoriami Pomeranii (Pomorza) i Silesii (Śląska), regionów połączonych w 1876 r. linią kolejową, której elementem był dworzec. Poniżej umieszczono także herby Szczecina i Wrocławia - stolic prowincji. Równie ciekawe jest wejście północne zwieńczone dużym łukiem triumfalnym ozdobionym terakotowym zespołem rzeźb, wśród których jest lokomotywa, a po jej obu stronach postacie Merkurego i Industrii (symbolizujące handel i przemysł) i dwie daty (1842 - otwarcie pierwszej linii i dworca kolejowego na Śląsku, 1870 - otwarcie drugiego Dworca Świebodzkiego), a oprócz tego uosobienie Górnictwa (amorek siedzący z kilofem na skale) i Transportu Morskiego (amorek siedzący w łodzi z wiosłem). Tak ozdobiony łuk triumfalny, łącząc wątki mitologiczne ze współczesnymi, wyraża triumf kolei, przemysłu i handlu i jest dziełem na poziomie europejskim. Z kolei elewacje i wnętrza dworca łączą włoski renesans z późnym klasycyzmem oraz świadczą o wpływie paryskiej szkoły École des Beaux-Arts. Warto również zwrócić uwagę na zadaszone perony z ozdobnymi eleganckimi kolumnami.
Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański
