Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej
karolina.kowalska
W Jaworzynie Śląskiej, będącej najstarszym węzłem kolejowym w Polsce, znajduje się największa zachowana na Dolnym Śląsku piękna parowozownia wachlarzowa, w której zgromadzono unikatowy tabor kolejowy. Interesujący się innymi środkami transportu znajdą tu również ciekawą kolekcję motocykli Harley-Davidson. Z dziejów jaworzyńskiej szopy Pierwsza parowozownia w Jaworzynie Śląskiej powstała w szczerym polu w związku z budową stacji na otwartej w 1843 r. linii kolejowej Wrocław Świebodzki-Jaworzyna Śląska-Świebodzice. Początkowo współczesne miasteczko Jaworzyna Śląska było tylko osadą dworcową, dopiero w 1868 r. zostało wyodrębnione z sąsiedniej wsi. Nazwa stacji (pruski Königszelt, tłumaczony na "Królewski Namiot") została zatwierdzona przed uruchomieniem pierwszej linii kolejowej do Świebodzic i nawiązywała do oszańcowanego obozu wojskowego, w którym w 1761 r. stacjonował cesarz Prus Fryderyk II Wielki. Po II wojnie światowej została zmieniona na Jawornik Świdnicki, a następnie Jaworzynę Śląską. Po wybudowaniu wkrótce linii do Świdnicy (1844 r.) i Legnicy (1856 r.) stacja obsługiwała aż cztery kierunki, co wymusiło rozbudowę niezbędnej infrastruktury. Wzniesiono (przy linii do Wał...
W Jaworzynie Śląskiej, będącej najstarszym węzłem kolejowym w Polsce, znajduje się największa zachowana na Dolnym Śląsku piękna parowozownia wachlarzowa, w której zgromadzono unikatowy tabor kolejowy. Interesujący się innymi środkami transportu znajdą tu również ciekawą kolekcję motocykli Harley-Davidson. Z dziejów jaworzyńskiej szopy Pierwsza parowozownia w Jaworzynie Śląskiej powstała w szczerym polu w związku z budową stacji na otwartej w 1843 r. linii kolejowej Wrocław Świebodzki-Jaworzyna Śląska-Świebodzice. Początkowo współczesne miasteczko Jaworzyna Śląska było tylko osadą dworcową, dopiero w 1868 r. zostało wyodrębnione z sąsiedniej wsi. Nazwa stacji (pruski Königszelt, tłumaczony na "Królewski Namiot") została zatwierdzona przed uruchomieniem pierwszej linii kolejowej do Świebodzic i nawiązywała do oszańcowanego obozu wojskowego, w którym w 1761 r. stacjonował cesarz Prus Fryderyk II Wielki. Po II wojnie światowej została zmieniona na Jawornik Świdnicki, a następnie Jaworzynę Śląską. Po wybudowaniu wkrótce linii do Świdnicy (1844 r.) i Legnicy (1856 r.) stacja obsługiwała aż cztery kierunki, co wymusiło rozbudowę niezbędnej infrastruktury. Wzniesiono (przy linii do Wałbrzycha) duży, zachowany do czasów współczesnych, wielofunkcyjny dworzec, na który mimo dewastacji warto zwrócić uwagę (ciekawy styl arkadowy), oraz mieszczącą 12 stanowisk prostokątną parowozownię wraz z warsztatami (na północ od dworca). W latach 80. i 90. XIX w. w bliskim sąsiedztwie wybudowano parowozownię wachlarzową, która służyła jeszcze w okresie międzywojennym, a obecnie znajduje się w niej magazyn. Obiekt miał 11 stanowisk, ręczną 16-metrową obrotnicę i charakterystyczną wieżę ciśnień w formie grzybka. Na początku XX w. (1906-1907 r.) w pewnym oddaleniu od dworca (pomiędzy torami wyjazdowymi do Wrocławia i Świdnicy) wybudowano nową (również wachlarzową) halę parowozowni mieszczącą aż 19 stanowisk i pełne zaplecze techniczne (oddane ostatecznie w 1924 r.). Wzniesiono również nowy dworzec (lata 20. XX w.). Po II wojnie światowej hala została wydłużona o 2 m w kierunku obrotnicy o prowizoryczną przybudówkę rozebraną w 1993 r. Elektryfi kacja linii w latach 60. XX w. i stopniowy spadek liczby przewozów w latach 90. XX w. doprowadziły do likwidacji lokomotywowni, w miejsce której PKP utworzyły - dzięki wsparciu miłośników kolei - Skansen Lokomotyw Parowych przekazany ostatecznie miastu Jaworzyna Śląska. Od 2004 r. wspaniała XX-wieczna hala wachlarzowa (obecnie 18-stanowiskowa) jest siedzibą Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku, które dokumentuje rozwój gospodarczy Dolnego Śląska ze szczególnym naciskiem na transport kolejowy. Przejazdy turystyczne Muzeum planuje remont parowozu Pt31 w celu uruchomienia pociągów turystycznych na niezwykle atrakcyjnych krajobrazowo liniach Dolnego Śląska, w tym trasą słynnego Orient Expressu. Niegdyś pomiędzy Jaworzyną Śląską a Wrocławiem (przez Sobótkę) jeździły parowe pociągi retro Jaworzynka. Ciekawą i największą imprezą w 2006 r. był piknik "Pod Parą", którego główną atrakcją okazał się pociąg retro prowadzony przez wolsztyński parowóz Ol49-111 na trasie Wrocław-Jaworzyna Śląska-Wrocław, zorganizowany przy udziale towarzystwa The Wolsztyn Experience. Ponadto organizowane są przejazdy drezynami i pociągiem na bocznicy do Pastuchowa (4 km). Można również zorganizować piknik lub grilla (kiełbaski trzeba zabrać z sobą). Dodatkową atrakcją dla zwiedzających jest nocleg w wagonie sypialnym lub salonowym (także w okresie zimowym, ponieważ wagony są ogrzewane), co m.in. pozwala zrobić ładne nocne zdjęcia obiektu. Eksponaty W jaworzyńskiej placówce znajduje się ok. 100 szt. zabytkowego taboru normalnotorowego z okresu od 1890 r. do lat 70. XX w. Są to: . parowozy: około 45 egz. produkcji polskiej, niemieckiej, austriackiej, angielskiej i amerykańskiej: - parowóz Pt31 z 1936 r. - polski parowóz pośpieszny z lat 30. XX w., jeden z dwóch zachowanych w Polsce, - TKh z 1890 r. - najstarszy parowóz w muzeum, - Seria Ty2 - niemieckie parowozy wojenne tzw. Kriegslok, jeżdżące na froncie wschodnim, - parowóz Ty2-223 - parowóz mazutowy, w którym zamiast węgla spalano mazut, - parowóz serii TKh2-12 fi rmy UNION GIESSEREI, - Tr201 i Tr202 - amerykańskie i angielskie parowozy otrzymane w ramach powojennej pomocy UNRRA, - TKt48-18 - po naprawie głównej od 2006 r. stacjonuje we Wrocławiu i w wybrane dni prowadzi normalne pociągi na trasie Wrocław Główny-Jelcz-Laskowice oraz pociągi turystyczne, . wagony: około 50 egz., w tym pocztowe z przełomu XIX i XX w., bagażowe, osobowe z pocz. XX w. i lat 60. XX w., wagon ogrzewczy z kotłem parowozowym w środku (jedyny w Polsce), węglarki, . inne: dwa żurawie kolejowe z początku XX w., pług odśnieżny systemu Klima, sterowana oryginalnymi urządzeniami makieta kolejowa w skali H0 - użytkowana niegdyś przez Zespół Szkół Kolejowych w Jaworzynie Śląskiej, urządzenia i narzędzia (w tym łączności i sterowania ruchem kolejowym), elementy do budowy torów kolejowych, zbiory ikonograficzne i biblioteczne dotyczące kolei na Śląsku, dokumenty, pamiątki. Warto obejrzeć także znajdujące się na terenie parowozowni warsztaty i urządzenia do obsługi parowozów (kanał oczystkowy, zasieki węgla, dźwigi węglowe, obrotnicę). Uwagę przyciągają również inne niekolejowe zabytki techniki: w szczególności kolekcja motocykli Harley-Davidson (25 szt.) i zabytkowy już komputer Odra, a ponadto maszyna parowa z lat 20. XX w., warsztat drukarski, dźwig i liczne zbiory biblioteczne.
. Siedziba: Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku, ul. Towarowa 4, Jaworzyna Śląska (między torami wyjazdowymi do Wrocławia i Świdnicy). . Dojazd: pociągiem z Wrocławia Głównego (bezpośrednim osobowym ok. 1 godz.); samochodem drogą krajową nr 35 do Świdnicy, a następnie 382, skąd należy skręcić w równoległą do torów ul. 1 Maja, dalej w ul. Wolności i ul. Towarową (ok. 250 m) do przejścia przez tory do Świdnicy, za którym jest parowozownia. Z dworca PKP (ul. 1 Maja) tą samą trasą pieszo ok. 10 min. . Zwiedzanie: od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-15.00 do 15 marca i w godz. 10.00-15.00 w sezonie letnim, w soboty i niedziele w godz. 10.00-17.00. Bilety: normalny 7 zł, ulgowy (dzieci, studenci) 4 zł, grupowy (od 8 osób) 4 zł/os., cena obejmuje przewodnika. Warto również skorzystać z noclegu w wagonie sypialnym lub salonowym, możliwego przez cały rok (standard turystyczny w jedno-, dwu i trzyosobowych przedziałach, łazienka na zewnątrz, cena obejmuje pościel, 20 zł/os. w przedziale trzyosobowym, 30 zł/os. w przedziale dwuosobowym, 50 zł/os. w saloniku). . Przejazdy turystyczne: okazjonalnym pociągiem turystycznym z historycznym taborem (obowiązuje taryfa na pociąg pośpieszny PKP Przewozy Regionalne); pociągiem specjalnym na zamówienie na wybranej trasie. . Kontakt: Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku, ul. Towarowa 4, 58-140 Jaworzyna Śląska, dr Marek Batycki, tel. kom. 668 131 187, tel./fax (074) 856 43 30, e-mail: muzeum@muzeumtechniki.pl. . Internet: www.muzeumtechniki.pl.
