Kolej Sowiogórska
karolina.kowalska
Jedną z atrakcji Gór Sowich stanowią pozostałości po pochodzącej z początku XX w. rozebranej normalnotorowej kolei zębatej, będącej unikalnym rozwiązaniem technicznym. Z dziejów linii Kolej Sowiogórska przecięła Góry Sowie biegnąc z Dzierżoniowa do Srebrnej Góry (32 km) i dalej do Nowej Rudy (14 km) i Kłodzka (22 km). Uważana jest za jeden z najciekawszych szlaków w Polsce. Do XXI w. zachował się jedynie krótki odcinek ze Ścinawki Średniej do Nowej Rudy Słupca, obsługiwany w ruchu towarowym, natomiast o istnieniu pozostałego fragmentu świadczą imponujące budowle inżynieryjne i ziemne. O budowie normalnotorowej linii kolejowej do Srebrnej Góry zadecydowała wzrastająca liczba turystów chcących zobaczyć perłę Gór Sowich, którzy mieli do dyspozycji jedynie konne omnibusy i dorożki. Trasę poprowadzono przez trudny górski teren pokonując Przełęcz Srebrną oraz budując ogromne wiadukty. Największe wyzwanie stanowił odcinek między stacjami Srebrna Góra i Nowa Wieś Kłodzka o długości ok. 6,5 km i o bardzo dużym spadku terenu. W celu jego pokonania zastosowano tzw. tor zębaty - rozwiązanie polegające na położeniu pomiędzy szynami jezdnymi trzeciej zębatej szyny umożliwiającej jazdę specja...
Jedną z atrakcji Gór Sowich stanowią pozostałości po pochodzącej z początku XX w. rozebranej normalnotorowej kolei zębatej, będącej unikalnym rozwiązaniem technicznym. Z dziejów linii Kolej Sowiogórska przecięła Góry Sowie biegnąc z Dzierżoniowa do Srebrnej Góry (32 km) i dalej do Nowej Rudy (14 km) i Kłodzka (22 km). Uważana jest za jeden z najciekawszych szlaków w Polsce. Do XXI w. zachował się jedynie krótki odcinek ze Ścinawki Średniej do Nowej Rudy Słupca, obsługiwany w ruchu towarowym, natomiast o istnieniu pozostałego fragmentu świadczą imponujące budowle inżynieryjne i ziemne. O budowie normalnotorowej linii kolejowej do Srebrnej Góry zadecydowała wzrastająca liczba turystów chcących zobaczyć perłę Gór Sowich, którzy mieli do dyspozycji jedynie konne omnibusy i dorożki. Trasę poprowadzono przez trudny górski teren pokonując Przełęcz Srebrną oraz budując ogromne wiadukty. Największe wyzwanie stanowił odcinek między stacjami Srebrna Góra i Nowa Wieś Kłodzka o długości ok. 6,5 km i o bardzo dużym spadku terenu. W celu jego pokonania zastosowano tzw. tor zębaty - rozwiązanie polegające na położeniu pomiędzy szynami jezdnymi trzeciej zębatej szyny umożliwiającej jazdę specjalnie przystosowanym lokomotywom. Dzięki zębatce parowóz mógł wtoczyć się na górę, a z kolei w czasie jazdy w dół szyna pomagała wyhamować skład. Pierwszy dłuższy odcinek zębaty o długości 4,1 km i największym spadku zaczynał się w miasteczku Srebrna Góra i kończył się na przystanku Srebrna Góra Twierdza (przy siodle Przełęczy Srebrnej), gdzie na wąskim pasie terenu zlokalizowano mijankę mieszczącą dwa tory, peron i poczekalnię. Pokonanie różnicy wysokości umożliwiły dwa wzorowane na rzymskich akweduktach, zachowane do dziś, wiadukty (Srebrnogórski i Żdanowski), które stanowią największą atrakcję. Drugi odcinek zębaty o mniejszej długości (2,4 km) i mniejszym spadku zaczynał się za przystankiem Srebrna Góra Twierdza, docierając do stacji Nowa Wieś Kłodzka. Budowa tej linii przyczyniła się do jeszcze większego napływu turystów, dla których atrakcją był m.in. przejazd odcinkiem zębatym. Niestety rentowność linii była niska z powodu wysokich kosztów budowy i eksploatacji. Niekorzystną sytuację dodatkowo pogłębił w 1929 r. światowy kryzys gospodarczy na skutek którego w 1931 r. rozebrano odcinek zębaty, pozostawiając samotne wiadukty, które przetrwały w dość dobrym stanie do XXI w. W maju 2002 r. wzdłuż dawnego odcinka zębatego udostępniono ścieżkę dydaktyczną o nazwie "Zębata". Zwiedzanie Najciekawszy jest odcinek dawnej kolei zębatej wzdłuż którego poprowadzono ułatwiającą zwiedzanie ścieżkę dydaktyczną o nazwie Zębata. Trasa biegnie dużymi przekopami, wysokimi nasypami i wiaduktami i pozwala podziwiać wspaniałe widoki na Góry Bardzkie, Srebrną Górę i Żdanów. Przeważający odcinek znajduje się w terenie leśnym. Ścieżka jest bardzo dobrze oznakowana, ma schodki ułatwiające wejście na wiadukty i miejsca wypoczynku, a ponadto tablice z opisem najciekawszych obiektów, punktów widokowych i historii linii kolejowej oraz Srebrnej Góry. Początek trasy znajduje się przy schronisku PTTK u podnóża twierdzy srebrnogórskiej, którą również warto zobaczyć. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na piękny ceglany wiadukt Srebrnogórski (inaczej most Katarzyny) liczący prawie 30 m wysokości. Równie okazałym obiektem, ale rzadziej odwiedzanym ze względu na odległość jest wiadukt Żdanowski (inaczej most Dziewiczy), będący kopią wiaduktu Srebrnogórskiego. Oprócz wiaduktów warto zobaczyć znajdujący się przy Przełęczy Srebrnej (w odległości ok. 800 od ścieżki dydaktycznej) wiszący most z łukami skierowanymi do dołu, pod którym biegła Kolej Sowiogórska. Obiekt zbudowano w 1906 r. nad wąwozem o głębokości 28 m, a za nim zlokalizowano przystanek kolejowy. Chętni mogą również skorzystać z oferty licznych fi rm turystycznych oferujących oprócz zorganizowanego zwiedzania sowiogórskiej kolei także bardziej emocjonujące atrakcje - np. zjazdy na linach z wiaduktu Srebrnogórskiego. Amatorzy jazdy rowerem mogą przejechać się odchodzącą ze Srebrnej Góry ciekawą trasą rowerową biegnącą po pochodzącej z 1908 r. linii kolejowej Srebrna Góra-Ząbkowice Śląskie.
Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański
