Skansen w Rudach Raciborskich wraz z przyległymi krótkimi odcinkami pozwala zapoznać się z historią lokalnej linii Gliwice Trynek-Racibórz wchodzącej niegdyś w skład systemu Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Z dziejów kolejki Linia Gliwice Trynek-Racibórz o długości 50 km została zbudowana w latach 1899-1903 przez fi rmę Kramer & Co jako przedsięwzięcie prywatne. Pierwszy odcinek Gliwice-Rudy wraz ze stacją w Rudach oddano do ruchu pasażerskiego 28 czerwca 1899 r. Odcinek ten, dzięki zastosowaniu nietypowej szerokości torów 785 mm (30 cali pruskich), miał bezpośrednie połączenie z siecią tramwajów miejskich, które do końca lat 40. XX w. miały wąski rozstaw. Początkowo eksploatowano parowozy typu tramwajowego, a linią zarządzały Górnośląskie Tramwaje Parowe. Linię stopniowo przedłużano, doprowadzając ostatecznie w 1903 r. do Raciborza, a w 1906 r. łącząc z istniejącym systemem państwowych Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Linia Gliwice-Racibórz odróżniała się od innych linii wąskotorowych na Górnym Śląsku, ponieważ była typową koleją dojazdową, charakteryzującą się dużymi przewozami pasażerów i ładunków. W 1904 r. wprowadzono parowozy Borsiga, służące aż do 1956 r. W latach...
Skansen w Rudach Raciborskich wraz z przyległymi krótkimi odcinkami pozwala zapoznać się z historią lokalnej linii Gliwice Trynek-Racibórz wchodzącej niegdyś w skład systemu Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Z dziejów kolejki Linia Gliwice Trynek-Racibórz o długości 50 km została zbudowana w latach 1899-1903 przez fi rmę Kramer & Co jako przedsięwzięcie prywatne. Pierwszy odcinek Gliwice-Rudy wraz ze stacją w Rudach oddano do ruchu pasażerskiego 28 czerwca 1899 r. Odcinek ten, dzięki zastosowaniu nietypowej szerokości torów 785 mm (30 cali pruskich), miał bezpośrednie połączenie z siecią tramwajów miejskich, które do końca lat 40. XX w. miały wąski rozstaw. Początkowo eksploatowano parowozy typu tramwajowego, a linią zarządzały Górnośląskie Tramwaje Parowe. Linię stopniowo przedłużano, doprowadzając ostatecznie w 1903 r. do Raciborza, a w 1906 r. łącząc z istniejącym systemem państwowych Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Linia Gliwice-Racibórz odróżniała się od innych linii wąskotorowych na Górnym Śląsku, ponieważ była typową koleją dojazdową, charakteryzującą się dużymi przewozami pasażerów i ładunków. W 1904 r. wprowadzono parowozy Borsiga, służące aż do 1956 r. W latach 20. XX w. na zelektryfi kowanym odcinku Huta Gliwice-Trynek-Kopalnia Gliwice wprowadzono elektrowóz, a na pozostałych - spalinowe wagony motorowe, które jeździły aż do 1960 r. Po zakończeniu II wojny światowej linia została włączona w struktury PKP, tworząc Górnośląskie Koleje Wąskotorowe, które (po jej włączeniu w 1945 r.) liczyły aż 211 km długości. Od połowy lat 60. XX w. przewozy stopniowo malały na skutek rozwoju transportu samochodowego, a ponadto rentowność linii zmniejszały wprowadzone po wycofaniu parowozów duże lokomotywy spalinowe Lxd2. Mimo starań nie udało się wprowadzić lekkich i tańszych w eksploatacji wagonów motorowych MBxd2. W 1990 r. PKP oddały łącznicę obok stacji Gliwice Wąskotorowe, która umożliwiła połączenie stacji Gliwice Trynek bezpośrednio z centrum Gliwic, jednak inwestycja ta okazała się ostatnią. Świetnie zlokalizowany przystanek Gliwice Śródmieście (obok politechniki i głównego dworca PKP) eksploatowano zaledwie od 1990 r. do 1991 r., kiedy to zawieszono ruch pasażerski. Linię ostatecznie zamknięto w 1994 r. Dzięki zaangażowaniu Stowarzyszenia Miłośników Kolei w Katowicach linia Gliwice Śródmieście-Rudy-Markowice została wpisana do rejestru zabytków, a w 1994 r. stację i lokomotywownię w Rudach wraz z taborem przejęła Gmina Kuźnia Raciborska, przekazując linię w użytkowanie Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej. Mimo przejezdności linii (do 1995 r.) i posiadania sprawnego taboru, miłośnikom nie udało się reaktywować ruchu pasażerskiego, na skutek czego część szlaku do 1999 r. została rozkradziona. Jednak dzięki zaangażowaniu innej organizacji (Stowarzyszenia Miłośników Kolei w Katowicach) oraz miejscowych władz przygotowano do ruchu w 2000 r. odcinki o długości kilku kilometrów pomiędzy stacją Rudy a stacjami Stanica i Paproć oraz wyremontowano tabor. W 2005 r. władze gminy Kuźnia Raciborska przekazały skansen pod opiekę Towarzystwu Służby Ochrony Zabytków Kolei, które zastąpiło Towarzystwo Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej i wznawiło ruch turystyczny. Przejazdy turystyczne Na odcinku Rudy-Paproć można skorzystać z pociągów turystycznych, które uruchamia Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei. Pociąg składa się z wagonu turystycznego letniego BTxh oraz lokomotywy spalinowej. Eksponaty Eksponaty zgromadzono w muzeum o nazwie Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach. Warto zwrócić uwagę na sam układ przestrzenny i zabudowania stacji, w tym lokomotywownię. Kolekcję taboru tworzą: . parowozy: Pw53, lokomotywy spalinowe: Lxd2, WLs (40, 50, 75, 150), wagony: osobowe Bxhpi, towarowy z 1944 r. z USA (UNRA) inne: pług odśnieżny, drezyna ręczna, drezyna motorowa.
. Siedziba: stacja Rudy, ul. Szkolna 1. . Dojazd: z Katowic do Gliwic pociągiem (pośpiesznym 28 min, osobowym 34 min) lub tramwajem 5, 9, 18, 30, a następnie autobusem do Rud; samochodem z Katowic drogą krajową nr 44 i 925 do Rybnika i dalej 920. W Rudach znajdują się drogowskazy prowadzące do stacji. . Przejazdy turystyczne: na odcinku Rudy-Paproć w sezonie letnim rozkładowe przejazdy w weekendy. Odjazdy: z Rud od godz. 9.00 do zmroku o każdej pełnej godzinie. Bilety: normalny 6 zł, ulgowy 4 zł. Ponadto w sezonie letnim od poniedziałku do piątku po zebraniu się przynajmniej pięciu osób, a przez cały rok na zamówienie. . Kontakt: Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej, ul. Szkolna 1, Rudy, tel. kom. 500 282 732, e-mail: tor785rudy@wp.pl, prezes Jan Myszor, tel. kom. 501 574 505, e-mail: jsmyszor@wp.pl, wiceprezes Wacław Siwiec, tel. kom. 510 282 731. . Internet: rudy.go.pl.
