PoTorach.pl

Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie

 

(Dawniej Skansen "Parowozownia Kościerzyna". Uzupełniono dzięki panu Michałowi Pakule z MK w Kościerzynie)

 
 Muzeum Kolejnictwa mieści się na terenie dawnej kościerskiej parowozowni. Jej początki sięgają najprawdopodobniej roku 1885,  gdy do Kościerzyny dotarła linia kolejowa i zgodnie z zasadami obowiązującymi w Kolejach Pruskich zbudowano parowozownię zwrotną. Rozbudowa węzła na początku dwudziestego wieku zwiększyła rolę parowozowni, która do roku 1920 nosiła nazwę Berent. Na przełomie stycznia i lutego została wyzwo...

rozwiń opis »

Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie

 

(Dawniej Skansen "Parowozownia Kościerzyna". Uzupełniono dzięki panu Michałowi Pakule z MK w Kościerzynie)

 
 Muzeum Kolejnictwa mieści się na terenie dawnej kościerskiej parowozowni. Jej początki sięgają najprawdopodobniej roku 1885,  gdy do Kościerzyny dotarła linia kolejowa i zgodnie z zasadami obowiązującymi w Kolejach Pruskich zbudowano parowozownię zwrotną. Rozbudowa węzła na początku dwudziestego wieku zwiększyła rolę parowozowni, która do roku 1920 nosiła nazwę Berent. Na przełomie stycznia i lutego została wyzwolona i przejęta przez polską załogę, otrzymując nazwę Kościerzyna. W końcu lat dwudziestych rozpoczęto budowę magistrali węglowej Herby Nowe – Gdynia, a kościerską parowozownie uznano za idealną do obsługi ruchu między Bydgoszczą a Gdynią. W ramach modernizacji wzniesiono m.in. istniejący do dziś budynek hali parowozowej. Na mocy reformy przeprowadzonej w roku 1933 z parowozowni trzeciej klasy stała się parowozownią pomocniczą i podlegającą jednostce gdyńskiej do roku 1938. Od tego roku eksploatację magistrali węglowej przejęło Polsko - Francuskie Towarzystwo Kolejowe, które do obsługi jej północnej części tj. odcinka Bydgoszcz-Gdynia, wybudowało własną parowozownię w Kapuściskach Tranzytowych - obecnie Lokomotywownia Bydgoszcz-Wschód.

Kościerska parowozownia została zakwalifikowana jako stacja trakcyjna i podporządkowana stacji Bydgoszcz Główna, a jej rola spadła wyłącznie do obsługi ruchu lokalnego. W tej roli przetrwała do wybuchu drugiej wojny światowej.

  W okresie okupacji obiekt został podporządkowany lokomotywowni Danzig V6f (obecnie stacja Gdańsk Południe) i przywrócono mu pruską nazwę Berent. Sytuacja ta miała miejsce do dnia 8 marca 1945 roku, ponieważ wtedy Kościerzyna została wyzwolona z okupacji niemieckiej. Jednak w wyniku walk parowozownia została zniszczona, i dopiero rok później odbudowano ją i uruchomiono jako stację trakcyjną. W dniu l lutego 1948 roku w jej miejsce powołano Parowozownię Pomocniczą Kościerzyna. Do roku 1977 podlegała Gdyni, w latach 1977 - 1983 podlegała pod Zajączkowo Tczewskie a w latach 1984 - 1991 była samodzielną jednostką jako lokomotywownia II klasy. Została ona zlikwidowana 1 kwietnia 1991 roku i przekształcona w Zamiejscowy Oddział Eksploatacyjny.

Od 1 listopada 1992 roku, zarządzeniem naczelnego dyrektora Północnego Okręgu w Gdańsku został utworzony Skansen PKP Kościerzyna, gdzie gromadzone są zabytki związane z historią kolei. Przez szesnaście lat placówka była prowadzona przez Zakład Taboru w Gdyni, zaś od kwietnia 2009 roku, pod nową nazwą – „Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie”, stanowi oddział Muzeum Ziemi Kościerskiej.

To właśnie tu zatrzymał się czas dla najlepszych tradycji polskiego kolejnictwa. W tym historycznym miejscu, powracają wspomnienia z niezwykłych i bogatych dziejów dróg żelaznych w Polsce. Zwiedzanie kolejowej ekspozycji w Kościerzynie daje możliwość bezpośredniego spotkania z techniką minionych lat. Do obejrzenia są m.in. prostokątna, przelotowa hala na cztery parowozy, sale wystawowe i ekspozycja dawnych lokomotyw, wagonów, urządzeń torowych na wolnym powietrzu. W salach ekspozycyjnych muzeum odnaleźć można niespotykane już narzędzia, maszyny, elementy starych mechanizmów, uzupełnione zbiorami dokumentów, pamiątek i modeli. Łącznie zgromadzono 49 pojazdów, wśród których do najciekawszych i najcenniejszych należą:

 

-         Parowóz Ok1-112 z 1915 r. Ok1 to polskie oznaczenie pruskiego parowozu osobowego serii P8. Parowóz ten, ceniony za prostotę obsługi i niezawodność, produkowany był masowo w wielu fabrykach w Europie w latach 1906 - 1939. Łącznie, przez 33 lata, powstało blisko 4000 maszyn. W Niemczech po I wojnie światowej lokomotywy te zostały oznaczone jako seria 38.

-         Pu29-3 z 1931 r. Jedyny zachowany z trzech wyprodukowanych przez zakłady H. Cegielskiego egzemplarzy.  Parowozy tej krótkiej serii były przeznaczone do obsługi ciężkich pociągów pospiesznych,  na trasie Chojnice – Tczew – Malbork. Były to największe polskie parowozy zbudowane przed II wojną światową. Chociaż cechowały się dobrymi osiągami, to jednak okazały się zbyt duże i ciężkie dla potrzeb polskich kolei.

-         Tw1-90 z 1919 r. Także unikatowy parowóz produkcji niemieckiej, o oryginalnym oznaczeniu G10, jedyny w Polsce z tej serii, który dotrwał do naszych czasów.

-         TKt48-179 z 1955 r. Parowóz z wykonanym dla celów dydaktycznych przekrojem kotła, dzięki czemu można łatwiej zrozumieć zasadę działania maszyny parowej.

-         SP47-01 z 1978 r. Również unikatowa lokomotywa spalinowa wyprodukowana w ilości dwóch sztuk przez zakłady Cegielskiego w Poznaniu. Mimo zastosowania wielu nowoczesnych rozwiązań, produkcja została przerwana po wytworzeniu dwóch egzemplarzy

-         EW90-12. Elektryczny zespół trakcyjny wyprodukowany w Niemczech w latach 1928-31. Oryginalnie zasilany był z tzw. „trzeciej szyny”. Gdy trafił do Polski w ramach reparacji wojennych po II wojnie światowej, został przystosowany do odbioru prądu z napowietrznej sieci trakcyjnej.

-         Pług odśnieżny przeznaczony do pracy na kolei wąskotorowej o rozstawie szyn 600 mm. Wykonany z pudła wagonu towarowego.

 

Każdy z eksponatów ma swoją własną niepowtarzalną historię, dlatego warto odwiedzić kościerską parowozownię. Nieprzypadkowa lokalizacja Muzeum pozwoliła wiernie utrwalić w materii i oddać klimat lat międzywojennych, a także zetknąć się z techniką minionych czasów, do czego też serdecznie zapraszamy.

 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Wypoczywając na Pomorzu, warto zwiedzić skansen parowozów w Kościerzynie, określany jako kolejowe serce Kaszub. Placówka ta gromadzi i udostępnia na terenie zabytkowej parowozowni tabor z całego Pomorza (i nie tylko), a latem oferuje sentymentalną podróż pociągiem retro z parowozem. Z dziejów kościerskiej szopy Skansen w Kościerzynie należy, oprócz obiektów w Wolsztynie i Chabówce, do placówek muzealnych prowadzonych przez PKP Cargo SA. Za datę powstania nieistniejącej już parowozowni zwrotnej przyjmuje się datę dotarcia do Kościerzyny pierwszej linii kolejowej (1885 r.). Wraz z budową magistrali węglowej Herby Nowe-Gdynia w latach 20. XX w. wyburzono halę wachlarzową (10 lub 11-stanowiskową) i obrotnicę ręczną, a w jej miejsce wybudowano w 1929 r. nowy obiekt - prostokątną halę przelotową - która obsługiwała ruch między Bydgoszczą a Gdynią. Od 1938 r., po oddaniu nowego obiektu w Kapuściskach Tranzytowych (obecna lokomotywownia Bydgoszcz Wschód), parowozownia w Kościerzynie straciła na znaczeniu, ograniczając się do obsługi ruchu lokalnego (tzw. stacja trakcyjna). W czasie II wojny światowej kościerska szopa podlegała pod parowozownię gdańską. Niestety w wyniku działań wojennych została zniszczona. Odbudowano ją w 1946 r. (cztery stanowiska), a od 1948 r. funkcjonowała jako tzw. parowozownia pomocnicza, w której wykonywano przeglądy okresowe, naprawy międzypociągowe, obrządzanie oraz prace warsztatowe. W latach 1984-1991 była lokomotywownią II klasy, a 1 kwietnia 1991 r. została przekształcona w Zamiejscowy Oddział Eksploatacyjny Lokomotywowni w Gdyni, w którym wkrótce utworzono skansen parowozów. Przejazdy turystyczne Przejazdy pociągiem retro o nazwie Costerina (czyli Kościerzyna) prowadzonym przez parowóz z Wolsztyna są organizowane od 2005 r. (po kilkuletniej przerwie) w sezonie letnim w co drugi weekend lipca i sierpnia. Trasa wiedzie z Gdyni Głównej do Kościerzyny przez niezwykle zróżnicowany krajobraz kaszubski (mijając m.in. najwyższy punkt w Wieżycy). Pociąg zatrzymuje się w znanych miejscowościach turystycznych (Żukowo Wschodnie, Somonino, Wieżyca, Krzeszna, Gołubie Kaszubskie), co pozwala dodatkowo urozmaicić wycieczkę. Poza sezonem pozostaje do dyspozycji pociąg z lokomotywą spalinową lub szynobus, co również jest warte polecenia ze względu na walory krajobrazowe trasy i mniejszy tłok w parowozowni w Kościerzynie. Eksponaty Parowozownia Kościerzyna gromadzi tabor i kolejowe pamiątki z całego Pomorza. Udostępnia je w prostokątnej czterostanowiskowej hali przelotowej, salach wystawowych oraz na terenie wokół lokomotywowni. Do najciekawszych eksponatów należą: . parowozy: kilkanaście egzemplarzy różnych konstrukcji pochodzących z okresu 1915-1956, w tym Pu29 (ostatni z istniejących z 1931 r., najdłuższy parowóz wykonany w Polsce), Tw1 (z 1919 r., jedyny zachowany) oraz TKt48 z wykonanymi przekrojami mechanizmów, . lokomotywy spalinowe: SP47 (pierwszy egzemplarz najsilniejszej i niegdyś najnowocześniejszej polskiej lokomotywy, która miała być przeznaczona na eksport), Ls40, SM03, . wagony: węgierski wagon motorowy SN52 z 1954 r., towarowe (cysterny) oraz interesujący wagon kolei linowo-terenowej z zakopiańskiej Gubałówki), wagony wąskotorowe (600 mm), . elektryczny zespół trakcyjny EW90 z trójmiejskiej SKM, . inne: wąskotorowy pług odśnieżny, semafory kształtowe, żurawie wodne, urządzenia torowe, dokumenty, modele, pamiątki. Od maja do września czynny jest sklepik, w którym można nabyć pamiątkowe odznaki, pocztówki, wydawnictwa o tematyce kolejowej (w tym płyty CD). Niezwykle ciekawym eksponatem, ściśle związanym z historią gdańskiego Wybrzeża, jest jedyny zachowany w zbiorach muzealnych w Polsce elektryczny zespół trakcyjny EW90 używany dawniej przez trójmiejską SKM, a pochodzący z berlińskiej kolei miejskiej S-Bahn (seria powstała w latach 1928-1931). Oprócz jednostek EW90 na Pomorze trafi ły również dwie bardzo podobne serie: EW91 (pochodzące z lat 1936-1943) i EW92 (pochodzące z lat 1933-1935), najliczniejsza była jednak EW90. Różniły się one szczegółami, m.in. pudła najstarszej serii EW90 miały blachy nitowane, a nowsze - spawane. EZT tych serii współpracowały z systemem prądu stałego 800 V (za pomocą trzeciej szyny biegnącej wzdłuż torów). Niemieckie oznaczenia wyglądały następująco: ET165, ET166 i ET167. Tabor ten jeszcze w czasie wojny ewakuowano na teren Dolnego Śląska (a według niepotwierdzonych informacji także Pomorza). Ostatecznie tabor został przyznany Polsce jako odszkodowanie wojenne (w sumie 189 szt., z czego odbudowano w Polsce 80) i przekazany przez Biuro Elektryfi kacji Kolei do Gdańska na cele kolei miejskiej. Zelektryfi kowano odcinki: Gdańsk Główny-Gdynia-Wejherowo (od Gdańska do Gdyni wybudowano istniejącą do dziś osobną parę torów dla ruchu aglomeracyjnego) oraz Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port. Ponieważ otrzymany tabor był częściowo zniszczony, stopniowo remontowano go w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego Lubań Śląski, Gdańsk i częściowo Mińsk Mazowiecki. W czasie remontu przystosowano go do odbioru prądu stałego 800 V z sieci napowietrznej. Wszystkie typy EZT można było łączyć ze sobą, najczęściej kursowały w składach po 8 lub rzadziej 6 wagonów. Co ciekawe, do 1958 r. do ich oznaczania stosowano przedwojenną numerację PKP, czyli literę E lub EN. Początkowo wagony miały być eksploatowane w Polsce przez 10 lat, a faktycznie pracowały aż do grudnia 1976 r., kiedy zlikwidowano na Wybrzeżu trakcję 800 V i wprowadzono standard stosowany w PKP już przed wojną w węźle warszawskim (3 kV prądu stałego). Część taboru zniszczono, a część przebudowano na pociągi sieciowe. Identyczny prezent trafi ł do ZSRR - do Moskwy, Kijowa i Tallina.

Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański

zwiń opis »

Informacje praktyczne

Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie

(Dawniej Skansen "Parowozownia Kościerzyna". Uzupełniono dzięki panu Michałowi Pakule z MK w Kościerzynie)

 
 

Muzeum Kolejnictwa mieści się na terenie dawnej kościerskiej parowozowni. Jej początki sięgają najprawdopodobniej roku 1885,  gdy do Kościerzyny dotarła linia kolejowa i zgodnie z zasadami obowiązującymi w Kolejach Pruskich zbudowano parowozownię zwrotną. Rozbudowa węzła na początku dwudziestego wieku zwiększyła rolę parowozowni, która do roku 1920 nosiła nazwę Berent. Na przełomie stycznia i lutego została wyzwolona i przejęta przez polską załogę, otrzymując nazwę Kościerzyna. W końcu lat dwudziestych rozpoczęto budowę magistrali węglowej Herby Nowe – Gdynia, a kościerską parowozownie uznano za idealną do obsługi ruchu między Bydgoszczą a Gdynią. W ramach modernizacji wzniesiono m.in. istniejący do dziś budynek hali parowozowej. Na mocy reformy przeprowadzonej w roku 1933 z parowozowni trzeciej klasy stała się parowozownią pomocniczą i podlegającą jednostce gdyńskiej do roku 1938. Od tego roku eksploatację magistrali węglowej przejęło Polsko - Francuskie Towarzystwo Kolejowe, które do obsługi jej północnej części tj. odcinka Bydgoszcz-Gdynia, wybudowało własną parowozownię w Kapuściskach Tranzytowych - obecnie Lokomotywownia Bydgoszcz-Wschód.

Kościerska parowozownia została zakwalifikowana jako stacja trakcyjna i podporządkowana stacji Bydgoszcz Główna, a jej rola spadła wyłącznie do obsługi ruchu lokalnego. W tej roli przetrwała do wybuchu drugiej wojny światowej.

  W okresie okupacji obiekt został podporządkowany lokomotywowni Danzig V6f (obecnie stacja Gdańsk Południe) i przywrócono mu pruską nazwę Berent. Sytuacja ta miała miejsce do dnia 8 marca 1945 roku, ponieważ wtedy Kościerzyna została wyzwolona z okupacji niemieckiej. Jednak w wyniku walk parowozownia została zniszczona, i dopiero rok później odbudowano ją i uruchomiono jako stację trakcyjną. W dniu l lutego 1948 roku w jej miejsce powołano Parowozownię Pomocniczą Kościerzyna. Do roku 1977 podlegała Gdyni, w latach 1977 - 1983 podlegała pod Zajączkowo Tczewskie a w latach 1984 - 1991 była samodzielną jednostką jako lokomotywownia II klasy. Została ona zlikwidowana 1 kwietnia 1991 roku i przekształcona w Zamiejscowy Oddział Eksploatacyjny.

Od 1 listopada 1992 roku, zarządzeniem naczelnego dyrektora Północnego Okręgu w Gdańsku został utworzony Skansen PKP Kościerzyna, gdzie gromadzone są zabytki związane z historią kolei. Przez szesnaście lat placówka była prowadzona przez Zakład Taboru w Gdyni, zaś od kwietnia 2009 roku, pod nową nazwą – „Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie”, stanowi oddział Muzeum Ziemi Kościerskiej.

To właśnie tu zatrzymał się czas dla najlepszych tradycji polskiego kolejnictwa. W tym historycznym miejscu, powracają wspomnienia z niezwykłych i bogatych dziejów dróg żelaznych w Polsce. Zwiedzanie kolejowej ekspozycji w Kościerzynie daje możliwość bezpośredniego spotkania z techniką minionych lat. Do obejrzenia są m.in. prostokątna, przelotowa hala na cztery parowozy, sale wystawowe i ekspozycja dawnych lokomotyw, wagonów, urządzeń torowych na wolnym powietrzu. W salach ekspozycyjnych muzeum odnaleźć można niespotykane już narzędzia, maszyny, elementy starych mechanizmów, uzupełnione zbiorami dokumentów, pamiątek i modeli. Łącznie zgromadzono 49 pojazdów, wśród których do najciekawszych i najcenniejszych należą:

 

-         Parowóz Ok1-112 z 1915 r. Ok1 to polskie oznaczenie pruskiego parowozu osobowego serii P8. Parowóz ten, ceniony za prostotę obsługi i niezawodność, produkowany był masowo w wielu fabrykach w Europie w latach 1906 - 1939. Łącznie, przez 33 lata, powstało blisko 4000 maszyn. W Niemczech po I wojnie światowej lokomotywy te zostały oznaczone jako seria 38.

-         Pu29-3 z 1931 r. Jedyny zachowany z trzech wyprodukowanych przez zakłady H. Cegielskiego egzemplarzy.  Parowozy tej krótkiej serii były przeznaczone do obsługi ciężkich pociągów pospiesznych,  na trasie Chojnice – Tczew – Malbork. Były to największe polskie parowozy zbudowane przed II wojną światową. Chociaż cechowały się dobrymi osiągami, to jednak okazały się zbyt duże i ciężkie dla potrzeb polskich kolei.

-         Tw1-90 z 1919 r. Także unikatowy parowóz produkcji niemieckiej, o oryginalnym oznaczeniu G10, jedyny w Polsce z tej serii, który dotrwał do naszych czasów.

-         TKt48-179 z 1955 r. Parowóz z wykonanym dla celów dydaktycznych przekrojem kotła, dzięki czemu można łatwiej zrozumieć zasadę działania maszyny parowej.

-         SP47-01 z 1978 r. Również unikatowa lokomotywa spalinowa wyprodukowana w ilości dwóch sztuk przez zakłady Cegielskiego w Poznaniu. Mimo zastosowania wielu nowoczesnych rozwiązań, produkcja została przerwana po wytworzeniu dwóch egzemplarzy

-         EW90-12. Elektryczny zespół trakcyjny wyprodukowany w Niemczech w latach 1928-31. Oryginalnie zasilany był z tzw. „trzeciej szyny”. Gdy trafił do Polski w ramach reparacji wojennych po II wojnie światowej, został przystosowany do odbioru prądu z napowietrznej sieci trakcyjnej.

-         Pług odśnieżny przeznaczony do pracy na kolei wąskotorowej o rozstawie szyn 600 mm. Wykonany z pudła wagonu towarowego.

 

Każdy z eksponatów ma swoją własną niepowtarzalną historię, dlatego warto odwiedzić kościerską parowozownię. Nieprzypadkowa lokalizacja Muzeum pozwoliła wiernie utrwalić w materii i oddać klimat lat międzywojennych, a także zetknąć się z techniką minionych czasów, do czego też serdecznie zapraszamy.

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie - oddział Muzeum Ziemi Kościerskiej, ul. Towarowa 7, 83-400 Kościerzyna, tel./fax. (058) 721-86-31. Zwiedzanie codziennie w godz. 10.00-18.00.

Bilet normalny - 8,00 zł
Bilet ulgowy - 6,00 zł
Bilet grupowy - 4,00 zł
Dzieci do 7 lat bezpłatnie.
Więcej informacji: http://www.muzeum.koscierzyna.gda.pl

Współrzędne geograficzne
54° 7` 16 N, 18° 0` 21 E pokaż na mapie »

Typ obiektu
atrakcje antropogeniczne » muzeum/skansen

Lokalizacja
Polska»woj. pomorskie»Powiat kościerski»Kościerzyna»Kościerzyna [miasto]

Adres
ul. Towarowa 7, 83-400 Kościerzyna

Telefony
+48 58 721 86 31

E-mail
parowozownia@koscierzyna.gda.pl

WWW
http://www.muzeum.koscierzyna.gda.pl

Data powstania/budowli obiektu
1885n.e (XIX w.n.e)

Styl obiektu
---

Pozostałe informacje
Obiekt jest zabytkiem.

Żródło
Michał Pakuła

Pojawia się publikacjach Carta Blanca:
---

Tagi
Atrakcje antropogeniczne, kolej, parowóz, Costerin, Kościerzyna, Muzeum Kolejnictwa

Data wprowadzenia
2009-04-27 12:00

wróć do obiektu